Harita bilgisi: ölçek, koordinat ve izohips

MEB kazanımları

COĞ.9.2.1 Mekânın aynası haritalar 1. Dönem 1. Yazılı

1. dönem MEB temaları (3)

1. Ünite: Coğrafyanın Doğası
2. Ünite: Mekânsal Bilgi Teknolojileri bu kit
3. Ünite: Doğal Sistemler ve Süreçler

Harita, yeryüzünün tamamının ya da bir parçasının kuşbakışı ve belirli bir ölçekte küçültülerek düzleme aktarılmış hâlidir. Ölçek haritadaki küçültme oranını, koordinatlar konumu, eş yükselti eğrileri (izohipsler) yer şekillerini gösterir.

1Ölçek

Kesir ölçek 1/50 000 biçiminde, çizgi ölçek ise bir cetvel üzerinde gösterilir. Büyük ölçekli haritalar (1/25 000 gibi) şehir ve mahalle planlarında, küçük ölçekli haritalar (1/20 000 000 gibi) dünya haritalarında kullanılır.

2Koordinat sistemi

Paraleller Ekvator'a paralel, meridyenler kutuplardan geçen yarım çemberlerdir. Enlem bir yerin Ekvator'a, boylam başlangıç (Greenwich) meridyenine açısal uzaklığıdır. Türkiye yaklaşık 36°–42° kuzey enlemleri ve 26°–45° doğu boylamları arasındadır.

3İzohips haritaları

İzohipsler aynı yükseltideki noktaları birleştiren eğrilerdir. Eğrilerin sıklaştığı yerde eğim fazla, seyreldiği yerde eğim azdır. Kapalı ve içe doğru yükselen eğriler tepeyi, içe doğru alçalanlar çukuru gösterir.

Çözümlü örnek

1/100 000 ölçekli haritada iki ilçe arası 25 cm ise gerçek uzaklık 25 · 100 000 = 2 500 000 cm = 25 km'dir. Aynı mesafe 1/500 000 ölçekli haritada 5 cm görünür.

Baykuşun ipucu: Ölçek paydası küçüldükçe ölçek büyür, ayrıntı artar; büyük ölçekli harita dar bir alanı ayrıntılı gösterir.

Kaynak

Coğrafya Dersi 9.Sınıf Ders Kitabı

2. Ünite: Mekânsal Bilgi Teknolojileri

Kitap sayfası

MEB ders kitabı ve öğretim programı temel alınarak PAM Akademi tarafından özgün olarak hazırlandı. Sakarya'nın 16 ilçesindeki öğrencilere ücretsizdir.

9. sınıf Coğrafya — diğer temalar

Diğer sınıflar: 10. sınıf Coğrafya · 11. sınıf Coğrafya

Soruları puanlı çöz, yanlışların tekrar kutusuna düşsün, açık uçlu cevabını cevap anahtarıyla karşılaştır.

Bu kiti etkileşimli çöz

OYSS

Yazılı provası: Okul yürüyüş rotası

Okulun doğa kulübü Sapanca'da bir yürüyüş planlıyor. 1/50 000 ölçekli izohips haritasında başlangıç noktası 100 m, zirve 700 m yükseltide ve iki nokta arası haritada 6 cm.

1. Başlangıç ile zirve arasındaki gerçek yatay uzaklığı ve yükselti farkını hesapla. 2 puan

Puanlama anahtarı

2 puan: 6 · 50 000 = 300 000 cm = 3 km ve yükselti farkı 600 m bulmak. 1 puan: İkisinden birini doğru bulmak. 0 puan: Yanlış ya da boş.

2. Rotanın bir bölümünde izohipsler çok sıklaşıyor. Kulübe bu bölüm için ne önerirsin? Gerekçeni yaz. 2 puan

Puanlama anahtarı

2 puan: Eğimin fazla olduğunu belirtip daha seyrek izohipsli (yavaş eğimli) alternatif bir yol, dikkatli yürüyüş ya da güvenlik önlemi önermek. 1 puan: Eğimi fark edip öneri yapmamak ya da gerekçesiz öneri. 0 puan: Yanlış ya da boş.

Cevabını yazıp cevap anahtarıyla karşılaştırmak için kiti etkileşimli aç.

Alıştırma soruları

Kolay 2 soru

Haritadaki küçültme oranına ne ad verilir?
1. Ölçek
2. Lejant
3. Projeksiyon
4. Koordinat
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Ölçek
Ölçek gerçek uzunluğun ne kadar küçültüldüğünü gösterir.
Aynı yükseltideki noktaları birleştiren eğrilere ne denir?
1. Paralel
2. Meridyen
3. İzoterm
4. İzohips
Cevabı göster
Doğru cevap: D) İzohips
İzohipsler yer şekillerini gösterir.

Orta 2 soru

1/200 000 ölçekli bir haritada 4 cm olan uzaklık gerçekte kaç km'dir?
1. 0,8
2. 800
3. 8
4. 80
Cevabı göster
Doğru cevap: C) 8
4 · 200 000 = 800 000 cm = 8 km.
Hangi ölçekli harita en fazla ayrıntıyı gösterir?
1. 1/5 000 000
2. 1/25 000
3. 1/250 000
4. 1/1 000 000
Cevabı göster
Doğru cevap: B) 1/25 000
Paydası küçük olan ölçek büyüktür.

Zor 2 soru

İzohipslerin sık geçtiği bir yamaç için hangisi doğrudur?
1. Eğim fazladır, akarsuların akış hızı yüksektir
2. Eğim azdır, tarım kolaydır
3. Burası bir ovadır
4. Yükselti farkı yoktur
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Eğim fazladır, akarsuların akış hızı yüksektir
Kısa mesafede çok yükselti değişimi eğimi artırır.
Aynı alanı gösteren iki haritadan birinin ölçeği 1/50 000, diğerininki 1/100 000'dir. Hangisi doğrudur?
1. İlk haritada alan 2 kat küçük gösterilir
2. İki haritada da alanlar eşit görünür
3. İkinci harita daha ayrıntılıdır
4. İlk haritada alan 4 kat büyük gösterilir
Cevabı göster
Doğru cevap: D) İlk haritada alan 4 kat büyük gösterilir
Uzunluk 2 kat, alan 2² = 4 kat büyük görünür.