MEB kazanımları COĞ.9.1.1 Coğrafya biliminin konusu ve bölümleri 1. Dönem 1. Yazılı COĞ.9.1.2 Niçin coğrafya öğrenmeliyiz? 1. Dönem 1. Yazılı COĞ.9.1.3 Coğrafya biliminin gelişimi 1. Dönem 1. Yazılı 1. dönem MEB temaları (3) 1. Ünite: Coğrafyanın Doğası bu kit 2. Ünite: Mekânsal Bilgi Teknolojileri 3. Ünite: Doğal Sistemler ve Süreçler Fiziki coğrafya doğal süreçleri, beşerî coğrafya insan faaliyetlerini ve mekânla ilişkilerini inceler. Aynı olay her iki açıdan ele alınabilir.
1 Doğal ve beşerî ortamAkarsu, iklim ve yer şekilleri doğal ortamın; yerleşme, ulaşım ve üretim faaliyetleri beşerî ortamın unsurlarıdır. Bu iki ortam birbirinden kopuk değildir. İnsan doğal koşullardan etkilenir ve yaptığı faaliyetlerle çevresini değiştirir.
2 Coğrafi bakış geliştirBir olay için “nerede, neden orada ve çevresiyle nasıl ilişkili?” sorularını sor. Nehir kıyısındaki tarımı açıklarken su ve toprağın yanında sulama tekniklerini ve ürün tercihlerini de düşün. Konum, dağılış ve etkileşim coğrafi açıklamanı güçlendirir.
3 Tek nedene indirgemeTaşkın gibi olaylarda yağış doğal bir etkendir; ancak yapılaşma, arazi kullanımı ve altyapı da sonuçları etkileyebilir. Yazılıda doğal ve beşerî etkenlerden uygun örnekler seçip aralarındaki ilişkiyi açıklaman beklenebilir. Sadece kavramları sıralamak yerine neden-sonuç bağlantısı kur.
4 Coğrafyanın konusu, bölümleri ve gelişimiCoğrafya fiziki coğrafya (yer şekilleri, iklim, su, bitki örtüsü), beşerî ve ekonomik coğrafya (nüfus, yerleşme, ekonomi) ve bölgesel coğrafya olarak bölümlere ayrılır. Coğrafya öğrenmek yön bulmaktan afetlere hazırlanmaya, çevreyi korumaktan şehir planlamaya kadar günlük hayatta işe yarar. Eratosthenes Dünya'nın çevresini hesapladı; İdrisi, Piri Reis ve Kâtip Çelebi haritacılık ve coğrafya bilgisine önemli katkılar sağladı.
Çözümlü örnek Sakarya Nehri’nin akışı doğal; çevresindeki tarım ve yerleşmeler beşerî coğrafyayla ilişkilidir.
Baykuşun ipucu: Önce sorunun verdiği koşulları belirle. Sonucu seçtikten sonra doğru seçeneğin gerekçesini kendi cümlelerinle açıklamayı dene.
Kaynak Coğrafya Dersi 9.Sınıf Ders Kitabı 1. Ünite: Coğrafyanın Doğası · s. 15–23
MEB ders kitabı ve öğretim programı temel alınarak PAM Akademi tarafından özgün olarak hazırlandı. Sakarya'nın 16 ilçesindeki öğrencilere ücretsizdir.
9. sınıf Coğrafya — diğer temalar
Diğer sınıflar: 10. sınıf Coğrafya · 11. sınıf Coğrafya
Soruları puanlı çöz, yanlışların tekrar kutusuna düşsün, açık uçlu cevabını cevap anahtarıyla karşılaştır.
Bu kiti etkileşimli çöz OYSS
Yazılı provası: Sapanca Gölü kıyısı
Sapanca Gölü kıyısında son yıllarda yeni oteller, yazlık konutlar ve yollar yapılıyor. Göl aynı zamanda çevre yerleşmelerin içme suyu kaynağı.
1. Bu durumdaki doğal ve beşerî unsurları ayırarak birer örnek ver; aralarındaki etkileşimi açıkla. 2 puan
Puanlama anahtarı 2 puan: Doğal unsur (göl, su kaynağı, kıyı) ve beşerî unsur (otel, konut, yol) örnekleri verip yapılaşmanın gölü (ör. kirlilik, kıyı kullanımı) etkilediğini açıklamak. 1 puan: örnekleri doğru verip etkileşimi açıklamamak. 0 puan: yanlış.
2. Bu konuyu araştıran bir coğrafyacının sorabileceği bir “nerede?” ve bir “neden?” sorusu yaz. 2 puan
Puanlama anahtarı 2 puan: Coğrafi ilkelere uygun iki soru yazmak (örn. “Yapılaşma gölün hangi kıyılarında yoğunlaşıyor?” ve “Turizm tesisleri neden bu kıyıları seçiyor?”). 1 puan: yalnızca bir uygun soru yazmak. 0 puan: yanlış.
Cevabını yazıp cevap anahtarıyla karşılaştırmak için kiti etkileşimli aç.
Alıştırma soruları
Kolay 8 soruAşağıdakilerden hangisi fiziki (doğal) coğrafyanın konusudur?
Nüfusun şehirlere göçü Sanayi tesislerinin dağılışı Turizm faaliyetleri Akarsuların aşındırma süreçleri Cevabı göster Doğru cevap: D) Akarsuların aşındırma süreçleri
Akarsu aşındırması doğal bir süreçtir. Göç, sanayi ve turizm insan faaliyetleridir; beşerî coğrafyanın konusudur.
Coğrafya neyi inceler?
Yalnızca yıldızları Yalnızca tarihî olayları Yalnızca bitki türlerini Doğal ortam ile insan arasındaki karşılıklı etkileşimi Cevabı göster Doğru cevap: D) Doğal ortam ile insan arasındaki karşılıklı etkileşimi
Coğrafya, doğa ile insanın birbirini nasıl etkilediğini mekân üzerinden inceler.
Hangisi beşerî coğrafyanın konusudur?
İklim tipleri Akarsu aşındırması Şehirlerin büyümesi Depremlerin oluşumu Cevabı göster Doğru cevap: C) Şehirlerin büyümesi
Yerleşme, nüfus ve ekonomi beşerî coğrafyanın konularıdır.
Klimatoloji neyi inceler?
Ekonomiyi İklimi Nüfusu Toprakları Cevabı göster Doğru cevap: B) İklimi
Klimatoloji iklim bilimidir; fiziki coğrafyanın bir koludur.
Hangisi doğal (fiziki) bir unsurdur?
Dağlar Barajlar Yollar Fabrikalar Cevabı göster Doğru cevap: A) Dağlar
Dağlar doğal oluşumlardır; diğerleri insan yapımıdır.
Hangisi coğrafi bir sorudur?
“Bu şiiri kim yazdı?” “Atom nasıl bölünür?” “Hangi takım şampiyon oldu?” “Fındık tarımı neden Karadeniz kıyısında yoğunlaşmıştır?” Cevabı göster Doğru cevap: D) “Fındık tarımı neden Karadeniz kıyısında yoğunlaşmıştır?”
Coğrafi soru bir olayın nerede ve neden orada olduğunu sorgular.
Bir yerin konumunu kesin olarak belirtmek için ne kullanılır?
İklim tipi Yükselti rengi Enlem ve boylam (koordinat) Nüfus sayısı Cevabı göster Doğru cevap: C) Enlem ve boylam (koordinat)
Koordinatlar her noktanın Dünya üzerindeki yerini kesin olarak gösterir.
Dünya'nın çevresini ilk hesaplayanlardan biri kimdir?
Kâtip Çelebi Evliya Çelebi Eratosthenes Piri Reis Cevabı göster Doğru cevap: C) Eratosthenes
Gölge açılarından yararlanarak hesapladı.
Orta 8 soruBir nehir çevresindeki tarımı incelemek için bir doğal ve bir beşerî unsur yaz.
Doğal: yol; beşerî: toprak Doğal: fabrika; beşerî: akarsu Doğal: su miktarı; beşerî: sulama yöntemi Doğal: okul; beşerî: yağış Cevabı göster Doğru cevap: C) Doğal: su miktarı; beşerî: sulama yöntemi
Nehir suyunun miktarı doğal bir unsurdur. Çiftçilerin sulama yöntemleri veya ürün tercihleri beşerî unsurdur.
Taşkın riskini yalnız yağış miktarıyla açıklamak neden eksik olabilir?
Taşkınlar yalnız insan kararlarıyla oluşur. Yapılaşma ve arazi kullanımı da riski etkiler. İnsan faaliyetlerinin hiçbir etkisi yoktur. Yağış bütün yerlerde aynı sonucu doğurur. Cevabı göster Doğru cevap: B) Yapılaşma ve arazi kullanımı da riski etkiler.
Yağış doğal etkenlerden biridir. Taşkın alanlarına yapılaşma ve toprağın suyu emmesini azaltan yüzeyler de riski etkileyebilir.
Sakarya Ovası'nda yoğun tarım yapılması hangi etkenlerle açıklanır?
Çöl iklimi Nüfusun hiç olmaması Verimli alüvyal topraklar ile sulama ve ulaşım imkânları Yalnızca yüksek dağlar Cevabı göster Doğru cevap: C) Verimli alüvyal topraklar ile sulama ve ulaşım imkânları
Akarsuların taşıdığı alüvyonlar verimli toprak oluşturur; pazara yakınlık da tarımı destekler.
Coğrafyanın “dağılış” ilkesi neyi ifade eder?
Yalnızca olayların sayısını Olayların yeryüzünde nerede ve nasıl yayıldığının incelenmesini Olayların zaman sırasını Olayların tarihçesini Cevabı göster Doğru cevap: B) Olayların yeryüzünde nerede ve nasıl yayıldığının incelenmesini
Dağılış ilkesi bir olgunun mekândaki yayılışını haritalayarak inceler.
Coğrafyanın “nedensellik” ilkesine örnek hangisidir?
Bir yerde nüfusun neden yoğun olduğunu sorgulamak Yalnızca nüfusu yazmak Haritayı boyamak İl adlarını ezberlemek Cevabı göster Doğru cevap: A) Bir yerde nüfusun neden yoğun olduğunu sorgulamak
Nedensellik, olayların ortaya çıkış sebeplerini araştırır.
İnsanın doğal ortamı değiştirmesine örnek hangisidir?
Volkan patlaması Deprem Mevsimlerin oluşması Akarsu üzerine baraj yapılması Cevabı göster Doğru cevap: D) Akarsu üzerine baraj yapılması
Baraj akarsu rejimini ve çevresini değiştiren bir insan etkinliğidir.
Doğal ortamın insanı etkilemesine örnek hangisidir?
Otoyol yapılması Şehir planlaması Soğuk iklimde kalın duvarlı evlerin yapılması Fabrika kurulması Cevabı göster Doğru cevap: C) Soğuk iklimde kalın duvarlı evlerin yapılması
İklim, konut mimarisini doğrudan etkiler.
Kitâb-ı Bahriye adlı eseri yazan Türk denizci ve haritacı kimdir?
Kâtip Çelebi Piri Reis İdrisi Strabon Cevabı göster Doğru cevap: B) Piri Reis
Akdeniz kıyılarını ayrıntılı haritalarla anlatır.
Zor 7 soruSapanca Gölü çevresinde yapılaşmanın göl suyu kalitesine etkisini inceleyen bir araştırma için hangisi doğrudur?
Doğal (su, iklim) ve beşerî (yapılaşma) unsurları birlikte ele alan bir coğrafi çalışmadır. Yalnız fiziki coğrafyanın konusudur. Coğrafyanın değil yalnız kimyanın konusudur. Yalnız beşerî coğrafyanın konusudur; gölün özellikleri önemsizdir. Cevabı göster Doğru cevap: A) Doğal (su, iklim) ve beşerî (yapılaşma) unsurları birlikte ele alan bir coğrafi çalışmadır.
Coğrafya doğa-insan etkileşimini mekân üzerinden inceler. Bu araştırma iki yönü birlikte gerektirir.
Sapanca Gölü'nün içme suyu kaynağı olarak korunması için en kapsamlı coğrafi çalışma hangisidir?
Gölün adını değiştirmek Göl çevresindeki yerleşme, tarım ve sanayi kullanımını su kalitesi verileriyle birlikte haritalamak Yalnızca gölün derinliğini ölçmek Yalnızca turist sayısını saymak Cevabı göster Doğru cevap: B) Göl çevresindeki yerleşme, tarım ve sanayi kullanımını su kalitesi verileriyle birlikte haritalamak
Kirlilik kaynakları ve su kalitesi birlikte değerlendirilmeden koruma planı yapılamaz.
1999 Marmara Depremi'nin Sakarya'daki etkilerini inceleyen coğrafyacı hangi bakışı kullanır?
Fay hatlarını (fiziki) yapılaşma ve nüfus yoğunluğuyla (beşerî) birlikte değerlendirir Yalnızca fay hattını inceler Yalnızca nüfus sayısına bakar Deprem coğrafyanın konusu değildir Cevabı göster Doğru cevap: A) Fay hatlarını (fiziki) yapılaşma ve nüfus yoğunluğuyla (beşerî) birlikte değerlendirir
Afetin etkisi doğal tehlike ile insan yerleşmesinin kesişiminde ortaya çıkar.
Coğrafyanın diğer bilimlerle ilişkisi için en doğru ifade hangisidir?
Hiçbir bilimle ilişkisi yoktur Yalnızca tarihle ilişkilidir Yalnızca matematiktir Jeoloji, meteoroloji, ekonomi gibi bilimlerden yararlanır ve bunları mekânsal bakışla birleştirir Cevabı göster Doğru cevap: D) Jeoloji, meteoroloji, ekonomi gibi bilimlerden yararlanır ve bunları mekânsal bakışla birleştirir
Coğrafya sentezci bir bilimdir.
“Coğrafya haritalarda il ve dağ adlarını ezberlemektir.” diyen öğrenciye en uygun yanıt hangisidir?
Coğrafya yalnızca iklimle ilgilenir Coğrafya yalnızca nüfusla ilgilenir Coğrafya olayların nedenlerini, dağılışını ve insan-doğa ilişkisini yorumlar Doğrudur Cevabı göster Doğru cevap: C) Coğrafya olayların nedenlerini, dağılışını ve insan-doğa ilişkisini yorumlar
Yer adları araçtır; amaç mekândaki ilişkileri anlamaktır.
Karasu'da kıyı kumullarının azalmasını araştıran bir çalışma hangi verileri birlikte kullanmalıdır?
Yalnızca nüfus artış hızı Kıyı yapılaşması, kum alımı ve akarsu sediment verileri Yalnızca okul sayısı Yalnızca turist harcamaları Cevabı göster Doğru cevap: B) Kıyı yapılaşması, kum alımı ve akarsu sediment verileri
Kumul beslenmesi akarsu taşınımına, kaybı insan müdahalesine bağlıdır.
Coğrafi gözlem ile coğrafi yorumu doğru ayıran seçenek hangisidir?
İkisi de yorumdur İkisi de gözlemdir Gözlem ile yorum aynıdır “Ovada nüfus yoğun” gözlem; “Bunun nedeni verimli toprak ve ulaşım kolaylığıdır” yorumdur Cevabı göster Doğru cevap: D) “Ovada nüfus yoğun” gözlem; “Bunun nedeni verimli toprak ve ulaşım kolaylığıdır” yorumdur
Gözlem durumu tespit eder, yorum nedenini açıklar.
