Merkezi eğilim ölçüleri verinin ortasını, yayılım ölçüleri (açıklık, çeyrekler açıklığı, standart sapma) verinin ne kadar dağınık olduğunu gösterir. İki grubu karşılaştırırken ikisi birlikte kullanılır.
1Açıklık ve çeyrekler
Açıklık en büyük ile en küçük değer arasındaki farktır ve aykırı değerden çok etkilenir. Çeyrekler açıklığı (Q3 − Q1) verinin ortadaki yarısının yayılımını gösterir; aykırı değerlere daha dayanıklıdır.
2Standart sapma
Standart sapma değerlerin ortalamadan ortalama ne kadar uzaklaştığını ölçer. Değerler ortalamaya yakınsa küçük, uzaksa büyük olur. Tüm değerler eşitse standart sapma 0'dır.
3Kutu grafiği ve karşılaştırma
Kutu grafiği en küçük değer, Q1, ortanca, Q3 ve en büyük değeri gösterir. İki grubun kutu grafikleri yan yana çizilerek hem merkez hem yayılım karşılaştırılabilir.
Çözümlü örnek
A sınıfının notları 60, 70, 80; B sınıfının notları 40, 70, 100 olsun. İkisinin de ortalaması 70'tir. A'nın açıklığı 20, B'ninki 60'tır; B sınıfında notlar daha dağınıktır.
Baykuşun ipucu: “Hangi grup daha tutarlı?” sorusunda ortalamaya değil yayılım ölçüsüne bak.
