Cinsiyet, okul türü, tercih edilen spor gibi kategorik değişkenlerin birlikte incelenmesinde iki yönlü (çapraz) tablolar kullanılır. Satır ya da sütun yüzdeleri, iki değişken arasında bir ilişki olup olmadığını gösterir. İlişki, neden-sonuç ilişkisinin kanıtı değildir.
1İki yönlü tablo
Satırlar bir değişkenin, sütunlar diğer değişkenin kategorilerini gösterir. Hücrelerde frekanslar, kenarlarda satır ve sütun toplamları yer alır. Tablonun genel toplamı örneklem büyüklüğüdür.
2Yüzdelerle karşılaştırma
Satır yüzdesi bir satırdaki hücreyi satır toplamına böler. Gruplar farklı büyüklükteyse ham sayılar yanıltıcıdır; yüzdeler karşılaştırılır. Gruplar arasında yüzdeler benzerse değişkenler arasında ilişki zayıftır.
3Yorum ve karar
İlişki görüldüğünde başka değişkenlerin (yaş, sınıf düzeyi vb.) etkisi düşünülmelidir. Başkalarının yaptığı istatistiksel yorumlar tablodaki yüzdelerle sınanmalıdır. “Kahvaltı yapanlar spor yapıyor, öyleyse kahvaltı sporcu yapar” gibi nedensellik çıkarımları kanıtlanmış değildir.
Çözümlü örnek
100 öğrencinin 60'ı spor yapıyor; spor yapanların 45'i, yapmayanların 15'i düzenli kahvaltı ediyor. Spor yapanlarda kahvaltı oranı 45/60 = %75, yapmayanlarda 15/40 = %37,5'tir. Oranlar farklı olduğu için değişkenler arasında ilişki vardır.
Baykuşun ipucu: Karşılaştırma yaparken sayıları değil, aynı gruba göre hesaplanmış yüzdeleri kıyasla.
