İstatistiksel araştırma soru sorma, veri toplama, verileri düzenleme, grafikle gösterme ve yorumlama adımlarından oluşur. Aritmetik ortalama, ortanca ve tepe değer verinin merkezini özetler.
1Araştırma süreci
İyi bir istatistiksel soru değişkenlik içeren veri gerektirir: “Sınıftaki öğrenciler günde kaç saat uyuyor?” gibi. Veriler anket, gözlem ya da ölçümle toplanır; örneklem araştırılan grubu temsil etmelidir.
2Grafikler
Kategorik veriler için sütun ve daire grafiği, zaman içindeki değişim için çizgi grafiği, sayısal verinin dağılımı için histogram kullanılır. Eksen başlıkları ve ölçek yanıltıcı olmamalıdır.
3Merkezi eğilim ölçüleri
Aritmetik ortalama tüm değerlerin toplamının sayıya bölümüdür. Ortanca sıralanmış verinin ortasındaki değerdir. Tepe değer en çok tekrar edendir. Aykırı değerler ortalamayı ortancadan daha çok etkiler.
Çözümlü örnek
4, 7, 7, 9, 13 verisinin aritmetik ortalaması 40/5 = 8, ortancası 7, tepe değeri 7'dir. 13 yerine 43 gelseydi ortalama 14'e çıkar, ortanca 7 kalırdı.
Baykuşun ipucu: Aykırı değer varsa ortancayı tercih et; grafik seçerken verinin türüne (kategorik/sayısal) bak.
