Bilim felsefesi bilimin ne olduğunu, bilimsel bilginin nasıl elde edildiğini ve bilimin nasıl ilerlediğini inceler. Viyana Çevresi doğrulanabilirliği, Popper yanlışlanabilirliği, Kuhn ise paradigma değişimlerini bilimin ölçütü ve ilerleyişi olarak görür.
1Bilimin özellikleri
Bilimsel bilgi olgusal, nesnel, sistemli, eleştirel ve genellenebilirdir. Bilimsel yöntem gözlem, hipotez kurma, deney ve sonuç çıkarma adımlarından oluşur. Bilimsel bilgi kesin değil, yeni kanıtlarla değişebilir.
2Doğrulama ve yanlışlama
Viyana Çevresi (mantıkçı pozitivizm) anlamlı önermelerin deneyle doğrulanabilir olması gerektiğini savunur. Popper ise hiçbir gözlemin genel bir yasayı kesin doğrulayamayacağını, ama tek bir karşı örneğin onu yanlışlayabileceğini söyler.
3Paradigma ve bilimsel devrimler
Kuhn'a göre bilim insanları bir dönem ortak bir paradigma (kuram, yöntem ve inançlar bütünü) içinde çalışır (normal bilim). Açıklanamayan sorunlar (anomaliler) birikince bilimsel devrim olur ve yeni paradigma eskisinin yerini alır. Kopernik devrimi buna örnektir.
Çözümlü örnek
“Bütün metaller ısıtılınca genleşir.” önermesi her gözlemle sınanabilir; genleşmeyen bir metal bulunursa yanlışlanır. Popper'a göre bilimsel bir önermenin yanlışlanabilir olması gerekir. “Evrende görünmeyen ve hiçbir etkisi olmayan bir varlık var.” önermesi yanlışlanamaz, bu yüzden bilimsel değildir.
Baykuşun ipucu: Bilim felsefesinde üç ismi ölçütleriyle eşle: Viyana Çevresi–doğrulama, Popper–yanlışlama, Kuhn–paradigma.
