Bilgi felsefesi (epistemoloji) bilginin kaynağını, doğruluğunu ve sınırlarını inceler. Rasyonalistler bilginin kaynağını akılda, empiristler deneyde görür. Kant ikisini birleştirerek bilginin akıl ve deneyimin ortak ürünü olduğunu savunur.
1Bilginin kaynağı
Rasyonalizm (Platon, Descartes) akla, empirizm (Locke, Hume) deneye, entüisyonizm (Bergson, Gazali) sezgiye dayanır. Locke'a göre zihin doğuşta boş bir levha (tabula rasa) gibidir.
2Doğru bilginin ölçütü
Uygunluk kuramına göre bilgi nesnesine uyuyorsa doğrudur. Tutarlılık kuramında önermeler birbiriyle çelişmiyorsa doğrudur. Pragmatizm (James) işe yarayan, sonuç veren bilgiyi doğru sayar.
3Şüphecilik ve kritisizm
Şüpheciler (Pyrrhon) kesin bilginin olanaksız olduğunu savunur; Descartes ise şüpheyi yöntem olarak kullanır. Kant'a göre “Kavramsız görüler kör, görüsüz kavramlar boştur”; bilgi akıl ve deneyin birleşimidir.
Çözümlü örnek
Descartes her şeyden şüphe ettiğinde şüphe eden bir “ben”in varlığından şüphe edemeyeceğini fark eder: “Düşünüyorum, öyleyse varım.” Bu, aklın kesin bilgiye ulaşabileceği görüşüne (rasyonalizm) örnektir.
Baykuşun ipucu: Bilgi sorularında filozofun bilginin kaynağı olarak neyi gösterdiğine bak: akıl, deney, sezgi ya da hepsi.
