MEB kazanımları FEL.10.1.1 Felsefenin anlamı, gelişimi ve işlevi 1. Dönem 1. Yazılı, 1. Dönem 2. Yazılı 1. dönem MEB temaları (4) 1. Ünite: Felsefenin Doğası bu kit 2. Ünite: Felsefe, Mantık ve Argümantasyon 3. Ünite: Varlık Felsefesi 4. Ünite: Bilgi Felsefesi Felsefi sorular temel kavramları sorgular, gerekçeli düşünmeyi gerektirir ve tartışmaya açıktır. Bir görüşü savunmak, yalnız onu tekrar etmekten farklıdır.
1 Sorunun neyi araştırdığını bulGünlük sorular belirli bir ihtiyacı karşılayabilir; bilimsel sorular gözlem ve ölçümle araştırılabilir. Felsefi sorular ise varlık, bilgi ve değerlerin temel anlamını sorgular. Bir okulun açılış saatini sormakla eğitimin amacını sormak aynı türden değildir. İkincisinde kavramlar ve ilkeler üzerinde düşünmek gerekir.
2 Açık uçluluk keyfîlik değildirFelsefi bir soruya farklı cevaplar verilebilir. Bu, her cevabın aynı ölçüde savunulabilir olduğu anlamına gelmez. Kullanılan kavramlar açık, gerekçeler ilgili ve düşünce kendi içinde tutarlı olmalıdır. Başka bir görüşün itirazını ele almak, savunduğun düşüncenin güçlü ve zayıf yanlarını görmeni sağlar.
3 Gerekçeli cevap kurÖnce savunduğun görüşü belirt, sonra nedenini açıkla ve bir örnekle ilişkilendir. Örneğin adalet hakkında bir cevapta, adalet ile eşitliği aynı kabul edip etmediğini açıklaman gerekir. Yalnız “bence” demek gerekçe değildir. Yazılıda soruyu felsefi yapan özelliği kavramsal derinlik, evrensellik veya tartışmaya açıklık üzerinden göster.
Çözümlü örnek “Saat kaç?” bilgi sorusudur. “Zaman nedir?” kavramın kendisini sorgulayan felsefi bir sorudur.
Baykuşun ipucu: Cevabı seçmeden önce soru kökündeki kavramı belirle; seçimini konu anlatımındaki bilgiyle doğrula.
Kaynak Felsefe Dersi 10.Sınıf Ders Kitabı 1. Ünite: Felsefenin Doğası · 29–33
MEB ders kitabı ve öğretim programı temel alınarak PAM Akademi tarafından özgün olarak hazırlandı. Sakarya'nın 16 ilçesindeki öğrencilere ücretsizdir.
10. sınıf Felsefe — diğer temalar
Diğer sınıflar: 11. sınıf Felsefe
Soruları puanlı çöz, yanlışların tekrar kutusuna düşsün, açık uçlu cevabını cevap anahtarıyla karşılaştır.
Bu kiti etkileşimli çöz OYSS
Yazılı provası: Sınıfta bir tartışma
Felsefe dersinde “Bir davranışı herkes yapıyorsa o davranış doğru mudur?” sorusu tartışılıyor. Bir öğrenci “Herkes böyle düşünüyor, demek ki doğru.” diyor.
1. Tartışma sorusunun neden felsefi bir soru olduğunu iki özelliğiyle açıkla. 2 puan
Puanlama anahtarı 2 puan: İki felsefi özellik yazmak (temel bir kavramı sorgulaması, deneyle kesin yanıtlanamaması, gerekçeli tartışma gerektirmesi, evrensel olması vb.). 1 puan: yalnızca bir özellik yazmak. 0 puan: yanlış.
2. Öğrencinin akıl yürütmesindeki hatayı adlandır ve görüşünü savunmak için nasıl bir gerekçe sunması gerektiğini yaz. 2 puan
Puanlama anahtarı 2 puan: Hatanın çoğunluğa başvurma olduğunu, bir görüşün yaygınlığının doğruluğunu kanıtlamadığını belirtip davranışın sonuçlarına ya da ilkelere dayalı bir gerekçe önermek. 1 puan: hatayı adlandırıp gerekçe önerisini yapmamak. 0 puan: yanlış.
Cevabını yazıp cevap anahtarıyla karşılaştırmak için kiti etkileşimli aç.
Alıştırma soruları
Kolay 10 soruAşağıdakilerden hangisi felsefi bir sorudur?
Sakarya'nın nüfusu kaçtır? Su deniz seviyesinde kaç derecede kaynar? Yarın yağmur yağacak mı? Bilgi nedir ve doğru bilgiye nasıl ulaşılır? Cevabı göster Doğru cevap: D) Bilgi nedir ve doğru bilgiye nasıl ulaşılır?
Felsefi soru temel bir kavramı sorgular ve gerekçeli tartışma ister. Diğerleri ölçüm veya gözlemle yanıtlanan olgusal sorulardır.
“Philosophia” sözcüğü ne anlama gelir?
Doğa bilimi Sayı sevgisi Tanrı bilgisi Bilgelik sevgisi Cevabı göster Doğru cevap: D) Bilgelik sevgisi
Yunanca philo (sevgi) ve sophia (bilgelik) sözcüklerinden oluşur.
“Bilgi nedir?” sorusunu inceleyen felsefe alanı hangisidir?
Sanat felsefesi Siyaset felsefesi Bilgi felsefesi (epistemoloji) Ahlak felsefesi Cevabı göster Doğru cevap: C) Bilgi felsefesi (epistemoloji)
Epistemoloji bilginin kaynağını, imkânını ve sınırlarını sorgular.
“Varlık nedir?” sorusunu inceleyen alan hangisidir?
Etik Varlık felsefesi (ontoloji) Estetik Mantık Cevabı göster Doğru cevap: B) Varlık felsefesi (ontoloji)
Ontoloji var olanın ne olduğunu sorgular.
“İyi ve kötü nedir?” sorusu hangi alana aittir?
Ahlak felsefesi (etik) Ontoloji Epistemoloji Mantık Cevabı göster Doğru cevap: A) Ahlak felsefesi (etik)
Etik, eylemlerin doğruluğu ve iyiliği üzerine düşünür.
Doğru düşünmenin kurallarını inceleyen disiplin hangisidir?
Estetik Siyaset felsefesi Din felsefesi Mantık Cevabı göster Doğru cevap: D) Mantık
Mantık geçerli akıl yürütmenin ilkelerini inceler.
“Güzel nedir?” sorusu hangi alana aittir?
Ontoloji Mantık Sanat felsefesi (estetik) Etik Cevabı göster Doğru cevap: C) Sanat felsefesi (estetik)
Estetik güzelliği ve sanatı sorgular.
“Her şeyin ana maddesi sudur.” diyen ve ilk filozof kabul edilen düşünür kimdir?
Platon Aristoteles Thales Sokrates Cevabı göster Doğru cevap: C) Thales
Thales evreni mitoslar yerine doğal bir ilkeyle açıklamaya çalışmıştır.
Felsefi düşüncenin temel özelliği nedir?
Tartışmaya kapalı olması Sorgulayıcı ve eleştirel olması Dogmatik olması Deneyle kesin sonuca ulaşması Cevabı göster Doğru cevap: B) Sorgulayıcı ve eleştirel olması
Felsefe kabulleri sorgular ve gerekçe ister.
“Bildiğim tek şey, hiçbir şey bilmediğimdir.” sözü kime atfedilir?
Sokrates Thales Descartes Kant Cevabı göster Doğru cevap: A) Sokrates
Sokrates bilgisizliğini kabul etmeyi sorgulamanın başlangıcı sayar.
Orta 10 soru“Adalet nedir?” sorusunu felsefi yapan iki özelliği açıkla.
Sadece deneyle tek sayı bulunmasını ister. Gerekçe sunmayı gereksiz kılar. Kavramı sorgular; gerekçeli farklı yorumlara açıktır. Yalnız bir kişinin yaşını sorar. Cevabı göster Doğru cevap: C) Kavramı sorgular; gerekçeli farklı yorumlara açıktır.
Adaletin anlamını ve temelini sorgular. Tek bir olguyu öğrenmekle sınırlı kalmaz; farklı görüşlerin gerekçelerle tartışılmasına açıktır.
“Bir davranış çoğunluk yapıyor diye doğrudur.” görüşüne gerekçeli bir itiraz yaz.
Bir davranışın etkisi asla tartışılamaz. Yaygınlık doğruluğu kanıtlamaz; yaygın bir davranış zarar verebilir. Çoğunluğun yaptığı her şey zorunlu olarak doğrudur. Ahlaki değerlendirmede hiçbir gerekçe kullanılamaz. Cevabı göster Doğru cevap: B) Yaygınlık doğruluğu kanıtlamaz; yaygın bir davranış zarar verebilir.
Bir davranışın yaygın olması onu doğru yapmaz. Örneğin çevreye çöp atmak yaygın olsa bile çevreye zarar verir; değerlendirmede sonuçlar ve gerekçeler de dikkate alınmalıdır.
Hangisi bilimsel değil felsefi bir sorudur?
Su hangi sıcaklıkta donar? Dünya'nın çapı kaçtır? Bir taş kaç saniyede düşer? Özgür irade var mıdır? Cevabı göster Doğru cevap: D) Özgür irade var mıdır?
Diğer sorular ölçümle yanıtlanır; özgür irade sorusu kavramsal tartışma gerektirir.
Felsefi bir soruya verilen yanıtın değerini ne belirler?
Çok kişinin aynı yanıtı vermesi Yanıtı ünlü birinin vermesi Gerekçelerin tutarlılığı ve sağlamlığı Yanıtın kısa olması Cevabı göster Doğru cevap: C) Gerekçelerin tutarlılığı ve sağlamlığı
Felsefede değer, akıl yürütmenin kalitesindedir.
Felsefe ile bilim arasındaki fark için doğru ifade hangisidir?
Bilim soru sormaz Bilim olguları deney ve gözlemle; felsefe kavramları ve temelleri akıl yürütmeyle inceler Felsefe deney yapar, bilim yapmaz İkisi de yalnızca inanca dayanır Cevabı göster Doğru cevap: B) Bilim olguları deney ve gözlemle; felsefe kavramları ve temelleri akıl yürütmeyle inceler
Bilim “nasıl?”, felsefe çoğu zaman “nedir, neden, olmalı mı?” sorularına yönelir.
“Adil bir toplum nasıl olmalıdır?” sorusu hangi alana aittir?
Siyaset felsefesi Estetik Ontoloji Mantık Cevabı göster Doğru cevap: A) Siyaset felsefesi
Devlet, adalet ve yönetim siyaset felsefesinin konularıdır.
Felsefenin “evrensel” olması ne demektir?
Her filozofun aynı şeyi düşünmesi Yalnızca Avrupa'da yapılması Kesin cevaplar vermesi Sorularının belirli bir kişi veya topluma değil, tüm insanlığa yönelik olması Cevabı göster Doğru cevap: D) Sorularının belirli bir kişi veya topluma değil, tüm insanlığa yönelik olması
“Adalet nedir?” gibi sorular her toplumu ilgilendirir.
Öncüllerden sonucun zorunlu olarak çıktığı akıl yürütmeye ne denir?
Analoji Sezgi Tümdengelim Tümevarım Cevabı göster Doğru cevap: C) Tümdengelim
Öncüller doğruysa tümdengelimde sonuç da zorunlu olarak doğrudur.
Felsefi düşüncenin “refleksif” olması ne anlama gelir?
Duygulara dayanması Düşüncenin kendi üzerine dönüp kendini sorgulaması Hızlı karar verilmesi Deneye dayanması Cevabı göster Doğru cevap: B) Düşüncenin kendi üzerine dönüp kendini sorgulaması
Felsefe kendi yöntemini ve varsayımlarını da sorgular.
“Felsefe cevaplarından çok sorularıyla değerlidir.” görüşünü destekleyen ifade hangisidir?
Felsefe hiçbir şeye cevap vermez Sorular önemsizdir Cevaplar her zaman kesindir Felsefi sorular yeni düşünce yolları açar ve var olanı sorgulatır Cevabı göster Doğru cevap: D) Felsefi sorular yeni düşünce yolları açar ve var olanı sorgulatır
Soru sormak eleştirel düşüncenin başlangıcıdır.
Zor 10 soruFelsefi düşüncenin özelliklerine göre hangisi en uygundur?
Kesin ve tek bir cevaba ulaşılmasa da gerekçeli tartışma değerlidir. Deneyle kanıtlanamayan her soru anlamsızdır. Felsefi sorulara bir kez kesin cevap bulunur. Çok kişinin savunduğu görüş doğrudur. Cevabı göster Doğru cevap: A) Kesin ve tek bir cevaba ulaşılmasa da gerekçeli tartışma değerlidir.
Felsefe sorgulayıcı, eleştirel ve tartışmaya açıktır. Değeri, gerekçelerin niteliğindedir; çoğunluk veya kesinlik ölçüt değildir.
“Bütün insanlar ölümlüdür. Sokrates insandır. O hâlde Sokrates ölümlüdür.” akıl yürütmesi için doğru ifade hangisidir?
Analojidir Geçersizdir Geçerli bir tümdengelimdir Tümevarımdır Cevabı göster Doğru cevap: C) Geçerli bir tümdengelimdir
Genel öncülden tekil sonuca zorunlu olarak varılmıştır.
“Gördüğüm bütün kuğular beyaz, öyleyse bütün kuğular beyazdır.” akıl yürütmesinin zayıf yanı nedir?
Geçerli bir analojidir Tümevarımsal bir genellemedir; tek bir karşı örnek sonucu çürütebilir Kesin bir tümdengelimdir Hiçbir zayıflığı yoktur Cevabı göster Doğru cevap: B) Tümevarımsal bir genellemedir; tek bir karşı örnek sonucu çürütebilir
Avustralya'da siyah kuğuların bulunması bu genellemeyi çürütmüştür.
“Felsefe işe yaramaz, çünkü kesin cevap vermez.” görüşüne en güçlü karşı gerekçe hangisidir?
Felsefe bilimin, hukukun ve etiğin temel kavramlarını sorgulayarak düşünme becerisi kazandırır Felsefe her zaman kesin cevap verir Felsefe yalnızca eski çağda vardı Felsefe yalnızca bir meslektir Cevabı göster Doğru cevap: A) Felsefe bilimin, hukukun ve etiğin temel kavramlarını sorgulayarak düşünme becerisi kazandırır
Yararlılık yalnızca kesin cevapla ölçülmez; doğru soruyu sormak da değerlidir.
“Bilgi, doğrulanmış doğru inançtır.” tanımına yöneltilebilecek felsefi soru hangisidir?
Bilgi kaç harften oluşur? Bilgi hangi dilde yazılır? Bilgi ne zaman icat edildi? Doğrulamanın ölçütü nedir ve yeterli midir? Cevabı göster Doğru cevap: D) Doğrulamanın ölçütü nedir ve yeterli midir?
Tanımın kilit kavramı “doğrulama”dır; ölçütü tartışmaya açıktır.
Hangisi kişiye saldırı (ad hominem) safsatasıdır?
“Bu iddia verilerle çelişiyor.” “Önce kavramı tanımlayalım.” “Onun çevre görüşü yanlıştır, çünkü kendisi hiç spor yapmıyor.” “Kanıtlar küresel ısınmayı destekliyor.” Cevabı göster Doğru cevap: C) “Onun çevre görüşü yanlıştır, çünkü kendisi hiç spor yapmıyor.”
Görüş yerine kişinin ilgisiz bir özelliği hedef alınmıştır.
“Herkes bu telefonu alıyor, demek ki en iyisi bu.” hangi düşünme hatasıdır?
Analoji Çoğunluğa başvurma Tümdengelim Geçerli bir çıkarım Cevabı göster Doğru cevap: B) Çoğunluğa başvurma
Bir şeyin yaygın olması doğru ya da en iyi olduğunu kanıtlamaz.
Bir tartışmada kavramların tanımlanmasının felsefi önemi nedir?
Aynı sözcüğe farklı anlam yüklenmesinden doğan yanlış anlamaları önler Tartışmayı gereksiz uzatır Gereksizdir Yalnızca sözlük yazarlarını ilgilendirir Cevabı göster Doğru cevap: A) Aynı sözcüğe farklı anlam yüklenmesinden doğan yanlış anlamaları önler
“Özgürlük” gibi kavramlar farklı anlaşıldığında taraflar aslında farklı şeyleri tartışır.
Descartes'ın “Düşünüyorum, öyleyse varım.” önermesi hangi tutumu yansıtır?
Her şeyin kesin olduğunu kabul etme Deneycilik Hiçbir bilgiye ulaşılamayacağı görüşü Şüpheden hareketle kesin bir bilgiye ulaşma çabası Cevabı göster Doğru cevap: D) Şüpheden hareketle kesin bir bilgiye ulaşma çabası
Descartes her şeyden şüphe etse de şüphe eden bir düşünenin varlığından şüphe edemez.
“Bir şey yasalsa ahlaki olarak da doğrudur.” iddiasını en iyi zayıflatan örnek hangisidir?
Yasaların hiç değişmemesi Ahlakın yasayla aynı olması Geçmişte yasal olup bugün ahlaken yanlış kabul edilen uygulamaların bulunması Bütün yasaların ahlaki olması Cevabı göster Doğru cevap: C) Geçmişte yasal olup bugün ahlaken yanlış kabul edilen uygulamaların bulunması
Yasallık ile ahlakilik farklı ölçütlerdir; çatışabilirler.
