Argüman, bir sonucu desteklemek için öncüllerin ileri sürüldüğü düşünce dizisidir. Tümdengelimde öncüller doğruysa sonuç zorunlu olarak doğrudur; tümevarımda sonuç yalnızca olasıdır. Safsatalar ikna edici görünse de geçersiz akıl yürütmelerdir.
1Argümanın yapısı
Öncüller argümanın dayanaklarıdır; sonuç bunlardan çıkarılan yargıdır. “Çünkü, zira” öncülü; “o hâlde, demek ki” sonucu gösterir. Geçerlilik yapıyla, doğruluk içerikle ilgilidir: geçerli bir argümanın öncülü yanlışsa sonucu da yanlış olabilir.
2Tümdengelim ve tümevarım
Tümdengelim genelden özele gider ve zorunlu sonuç verir. Tümevarım tek tek gözlemlerden genele gider; bilimde yaygındır ama sonuç kesin değildir. Analoji ise iki durum arasındaki benzerlikten sonuç çıkarır.
3Safsatalar
Kişiye saldırı (ad hominem) argüman yerine kişiyi hedef alır. Çoğunluğa başvurma “herkes böyle düşünüyor” der. Korkuluk safsatası karşı görüşü çarpıtarak çürütür. Yanlış ikilem yalnızca iki seçenek varmış gibi davranır.
Çözümlü örnek
“Bütün insanlar ölümlüdür. Sokrates bir insandır. O hâlde Sokrates ölümlüdür.” Bu tümdengelimli ve geçerli bir argümandır. “Gördüğüm bütün kuğular beyazdı, öyleyse bütün kuğular beyazdır.” ise tümevarımdır; siyah bir kuğu sonucu çürütebilir.
Baykuşun ipucu: Bir argümanı değerlendirirken iki soru sor: Öncüller doğru mu? Sonuç öncüllerden gerçekten çıkıyor mu?
