FİZ.9.2.2Skaler ve vektörel büyüklükler 1. Dönem 1. Yazılı, 1. Dönem 2. YazılıFİZ.9.2.3Aynı doğrultudaki vektörler 1. Dönem 1. Yazılı, 1. Dönem 2. YazılıFİZ.9.2.4Vektörlerin toplanması ve bileşenleri 1. Dönem 2. Yazılı
1. dönem MEB temaları (2)
- 1. Ünite: Fizik Bilimi ve Kariyer Keşfi
- 2. Ünite: Kuvvet ve Hareket bu kit
Yalnızca sayı ve birimle ifade edilen büyüklükler skaler (kütle, zaman), yön de gerektirenler vektöreldir (kuvvet, hız). Kuvvet cisimlerin hareketini ya da şeklini değiştiren etkidir ve birimi newton (N)'dur. Net kuvvet sıfırsa cisim durur ya da sabit hızla gider.
1Skaler ve vektörel büyüklükler
Kütle, sıcaklık, zaman ve yol skalerdir. Kuvvet, yer değiştirme, hız ve ivme vektöreldir; ok ile gösterilir. Okun uzunluğu büyüklüğü, ucu yönü gösterir.
2Bileşke kuvvet
Bir cisme etki eden kuvvetlerin tek başına aynı etkiyi yapan toplamına bileşke (net) kuvvet denir. Aynı doğrultuda aynı yönlü kuvvetler toplanır, zıt yönlüler çıkarılır. Dik iki kuvvetin bileşkesi Pisagor bağıntısıyla bulunur.
3Dengelenmiş kuvvetler ve sürtünme
Net kuvvet sıfırsa kuvvetler dengelenmiştir; duran cisim durmaya, hareketli cisim sabit hızla gitmeye devam eder (eylemsizlik). Sürtünme kuvveti harekete zıt yöndedir ve yüzeylerin cinsine bağlıdır.
4Vektörlerin toplanması ve bileşenleri
Uç uca ekleme yönteminde ikinci vektörün başlangıcı birincinin ucuna konur; bileşke, ilk vektörün başlangıcından son vektörün ucuna çizilir. Paralelkenar yönteminde iki vektör aynı noktadan çizilir, köşegen bileşkeyi verir. Bir vektör yatay ve düşey bileşenlerine ayrılabilir: yatayla 37° açı yapan 10 N'luk kuvvetin yatay bileşeni 10 · cos37° = 8 N, düşey bileşeni 10 · sin37° = 6 N'dur.
Çözümlü örnek
Bir kutuya sağa 10 N, sola 4 N kuvvet uygulanıyor. Kuvvetler zıt yönlü olduğu için çıkarılır: net kuvvet sağa doğru 6 N'dur. Kutu sağa doğru hızlanır.
Baykuşun ipucu: Vektörleri toplarken önce yönlerini çiz; aynı yönlüler toplanır, zıt yönlüler çıkarılır.
Kaynak
2. Ünite: Kuvvet ve Hareket
MEB ders kitabı ve öğretim programı temel alınarak PAM Akademi tarafından özgün olarak hazırlandı. Sakarya'nın 16 ilçesindeki öğrencilere ücretsizdir.
9. sınıf Fizik — diğer temalar
- 1. dönem · Fiziğin konusu ve alt dalları
- 1. dönem · Temel ve türetilmiş büyüklükler (SI)
- 1. dönem · Doğadaki temel kuvvetler, hareket kavramları ve hareket türleri
- 2. dönem · Akışkanlar: basınç ve kaldırma kuvveti
- 2. dönem · Isı, sıcaklık ve hâl değişimi
Diğer sınıflar: 10. sınıf Fizik · 11. sınıf Fizik