FİZ.9.2.5Doğadaki temel kuvvetler 1. Dönem 2. YazılıFİZ.9.2.6Hareketle ilgili temel kavramlar 1. Dönem 2. YazılıFİZ.9.2.7Hareket türleri 1. Dönem 2. Yazılı
1. dönem MEB temaları (2)
Doğada dört temel kuvvet vardır: kütle çekim, elektromanyetik, güçlü nükleer ve zayıf nükleer kuvvet. Hareketi tanımlamak için konum, yer değiştirme, alınan yol, sürat ve hız kavramları kullanılır. Hareketler öteleme, dönme ve titreşim olarak sınıflandırılır.
1Temel kuvvetler
Kütle çekim kuvveti kütleler arasında, elektromanyetik kuvvet yükler arasında etkilidir. Güçlü nükleer kuvvet çekirdekte proton ve nötronları bir arada tutar; en güçlü kuvvettir ama menzili çok kısadır. Zayıf nükleer kuvvet bazı radyoaktif bozunmalardan sorumludur. Kütle çekim en zayıf temel kuvvettir ama menzili sınırsızdır.
2Hareketle ilgili kavramlar
Konum bir cismin seçilen referans noktasına göre yeridir. Yer değiştirme ilk konumdan son konuma çizilen vektördür; alınan yol ise izlenen yolun uzunluğudur. Sürat = alınan yol / süre (skaler), hız = yer değiştirme / süre (vektörel).
3Hareket türleri
Öteleme hareketinde cismin tüm noktaları aynı yönde eşit yer değiştirir (asansör). Dönme hareketinde cisim bir eksen etrafında döner (pervane). Titreşim hareketinde cisim bir denge noktası etrafında gidip gelir (salıncak, gitar teli). Bir cisim aynı anda birden çok hareket yapabilir (dönerek ilerleyen tekerlek).
Çözümlü örnek
Bir öğrenci evinden 300 m doğudaki markete gidip aynı yoldan eve dönüyor. Aldığı yol 600 m'dir; ama başladığı yere döndüğü için yer değiştirmesi sıfırdır. Bu yüzden ortalama hızı sıfır, ortalama sürati ise sıfırdan büyüktür.
Baykuşun ipucu: Yol ve sürat skaler, yer değiştirme ve hız vektöreldir: “yön önemli mi?” diye sor.
Kaynak
2. Ünite: Kuvvet ve Hareket
MEB ders kitabı ve öğretim programı temel alınarak PAM Akademi tarafından özgün olarak hazırlandı. Sakarya'nın 16 ilçesindeki öğrencilere ücretsizdir.
9. sınıf Fizik — diğer temalar
- 1. dönem · Fiziğin konusu ve alt dalları
- 1. dönem · Skaler-vektörel büyüklükler ve kuvvet
- 1. dönem · Temel ve türetilmiş büyüklükler (SI)
- 2. dönem · Akışkanlar: basınç ve kaldırma kuvveti
- 2. dönem · Isı, sıcaklık ve hâl değişimi
Diğer sınıflar: 10. sınıf Fizik · 11. sınıf Fizik