MEB kazanımları KİM.11.1.1 Fiziksel ve kimyasal olaylarda enerji değişimi 1. Dönem 1. Yazılı KİM.11.1.2 Maddelerin enerji kaynağı olarak kullanılması 1. Dönem 1. Yazılı, 1. Dönem 2. Yazılı KİM.11.1.3 Bağ enerjileri ve tepkime entalpisi 1. Dönem 1. Yazılı KİM.11.1.4 Standart oluşum entalpileriyle tepkime entalpisi 1. Dönem 1. Yazılı, 1. Dönem 2. Yazılı 1. dönem MEB temaları (2) 1. Tema: Etkileşim bu kit 2. Tema: Çeşitlilik Bağları kırmak enerji gerektirir; bağ oluşurken enerji açığa çıkar. Yaklaşık entalpi değişimi, kırılan bağ enerjileri toplamından oluşan bağ enerjileri toplamı çıkarılarak bulunur.
1 Sistem ve çevreyi ayırİncelediğin tepkime sistemi, onun dışı çevreyi oluşturur. Endotermik tepkimede sistem çevreden enerji alır; ekzotermik tepkimede çevreye enerji verir. İşaret sistem açısından belirlenir. Sabit basınçta tepkimenin ısı değişimi entalpi değişimiyle ifade edilir.
2 Bağ kırmak ve oluşturmakBağların kırılması enerji gerektirir; bağ oluşması enerji açığa çıkarır. Bağ enerjileriyle yaklaşık hesap yaparken ΔH = kırılan bağların toplam enerjisi − oluşan bağların toplam enerjisi kullanılır. Bağ sayıları ve tepkime katsayıları toplamları etkiler.
3 İşareti anlamlandırSonuç negatifse oluşumda açığa çıkan enerji daha fazladır; tepkime ekzotermiktir. Pozitif sonuç enerji alındığını gösterir. Birim olarak kJ ile kJ/mol ayrımına dikkat et. Hesabın ardından yalnız sayı yazma; enerjinin hangi yönde aktarıldığını da belirt.
4 Maddelerin enerji kaynağı olarak kullanılmasıYakıtlar yanarken açığa çıkan enerji yanma entalpisiyle karşılaştırılır. Bir yakıt seçilirken birim kütle başına verdiği enerji, çevreye etkisi, maliyeti, taşınabilirliği ve güvenliği birlikte değerlendirilir. Hidrojen yanınca yalnızca su oluşturur; fosil yakıtlar ise CO₂ salar. Besinler de vücut için kimyasal enerji kaynağıdır ve enerji değerleri kalori olarak ifade edilir.
Çözümlü örnek Bağ kırılması için 500 kJ alınır, bağ oluşumunda 650 kJ açığa çıkarsa ΔH = 500 − 650 = −150 kJ olur; tepkime ekzotermiktir.
Baykuşun ipucu: Önce sorunun verdiği koşulları belirle. Sonucu seçtikten sonra doğru seçeneğin gerekçesini kendi cümlelerinle açıklamayı dene.
Kaynak Kimya 11.Sınıf Ders Kitabı 1. Tema: Etkileşim · s. 15–37
MEB ders kitabı ve öğretim programı temel alınarak PAM Akademi tarafından özgün olarak hazırlandı. Sakarya'nın 16 ilçesindeki öğrencilere ücretsizdir.
11. sınıf Kimya — diğer temalar
Diğer sınıflar: 9. sınıf Kimya · 10. sınıf Kimya
Soruları puanlı çöz, yanlışların tekrar kutusuna düşsün, açık uçlu cevabını cevap anahtarıyla karşılaştır.
Bu kiti etkileşimli çöz OYSS
Yazılı provası: Kamp ocağı
Kamp ocaklarında kullanılan bütanın (C₄H₁₀) yanma tepkimesi ekzotermiktir. 1 mol bütan yandığında yaklaşık 2877 kJ ısı açığa çıkar.
1. Yanma tepkimesinde ısının neden açığa çıktığını bağ enerjileri açısından açıkla. 2 puan
Puanlama anahtarı 2 puan: Ürünlerde oluşan bağların enerjileri toplamının, girenlerde kırılan bağların enerjileri toplamından büyük olduğunu ve farkın ısı olarak açığa çıktığını (ΔH < 0) açıklamak. 1 puan: yalnızca “ekzotermik” deyip bağ enerjileriyle açıklamamak. 0 puan: yanlış.
2. 0,5 mol bütan yakıldığında açığa çıkan ısıyı hesapla ve tepkimenin ΔH işaretini yaz. 2 puan
Puanlama anahtarı 2 puan: 0,5 · 2877 = 1438,5 kJ ısı açığa çıktığını ve ΔH'nin negatif olduğunu yazmak. 1 puan: iki kısımdan yalnızca birini doğru yazmak. 0 puan: yanlış.
Cevabını yazıp cevap anahtarıyla karşılaştırmak için kiti etkileşimli aç.
Alıştırma soruları
Kolay 6 soruEkzotermik tepkime için hangisi doğrudur?
Hiç bağ kırılmaz Ortama ısı verir; ΔH < 0 Ortamdan ısı alır; ΔH > 0 Enerji alışverişi olmaz; ΔH = 0 Cevabı göster Doğru cevap: B) Ortama ısı verir; ΔH < 0
Ekzotermik tepkimede ürünlerin enerjisi daha düşüktür; fark ısı olarak açığa çıkar ve ΔH negatiftir.
Endotermik tepkimede ΔH'nin işareti nedir?
Belirsiz Pozitif Negatif Sıfır Cevabı göster Doğru cevap: B) Pozitif
Sistem enerji aldığı için ürünlerin entalpisi daha yüksektir: ΔH > 0.
Yanma tepkimeleri enerji bakımından genellikle nasıldır?
Ekzotermik Endotermik Enerji alışverişi olmaz Hâl değişimidir Cevabı göster Doğru cevap: A) Ekzotermik
Yanmada ısı ve ışık açığa çıkar.
Kimyasal bağ oluşurken enerji için ne söylenir?
Harcanır Değişmez Yok olur Açığa çıkar Cevabı göster Doğru cevap: D) Açığa çıkar
Bağ oluşumu sistemi daha kararlı yapar ve enerji açığa çıkarır.
Buzun erimesi enerji bakımından nasıldır?
Enerji gerektirmez Kimyasal tepkimedir Endotermik Ekzotermik Cevabı göster Doğru cevap: C) Endotermik
Erime için dışarıdan ısı alınır.
Sabit basınçta tepkime ısısına ne ad verilir?
Aktivasyon enerjisi Entalpi değişimi (ΔH) Hız sabiti Molarite Cevabı göster Doğru cevap: B) Entalpi değişimi (ΔH)
Sabit basınçta alınan/verilen ısı entalpi değişimine eşittir.
Orta 7 soruKırılan bağların toplam enerjisi 800 kJ, oluşan bağlarınki 950 kJ ise ΔH ve tepkime türünü bul.
−150 kJ; ekzotermik +150 kJ; ekzotermik −150 kJ; endotermik 1750 kJ; endotermik Cevabı göster Doğru cevap: A) −150 kJ; ekzotermik
ΔH = kırılan bağların enerjisi − oluşan bağların enerjisi = 800 − 950 = −150 kJ. Sistem çevreye enerji verdiği için tepkime ekzotermiktir.
Bir tepkimede ΔH = +80 kJ ne anlama gelir?
Sistem 80 kJ enerji verir; ekzotermiktir. Sistem enerji alışverişi yapmaz. Pozitif işaret tepkime olmadığını gösterir. Sistem 80 kJ enerji alır; endotermiktir. Cevabı göster Doğru cevap: D) Sistem 80 kJ enerji alır; endotermiktir.
Pozitif ΔH, verilen tepkime miktarı için sistemin çevreden 80 kJ enerji aldığını gösterir. Tepkime endotermiktir.
A → B tepkimesinde ΔH = −200 kJ ise B → A tepkimesinin ΔH değeri nedir?
+200 kJ −200 kJ 0 −400 kJ Cevabı göster Doğru cevap: A) +200 kJ
Tepkime ters çevrilince ΔH'nin işareti değişir.
1 mol için ΔH = −100 kJ olan tepkimede 3 mol madde tepkimeye girerse ne kadar ısı açığa çıkar?
300 kJ 100 kJ 33 kJ 0 kJ Cevabı göster Doğru cevap: A) 300 kJ
Isı madde miktarıyla orantılıdır: 3·100 = 300 kJ açığa çıkar.
Kırılan bağlar toplamı 1200 kJ, oluşan bağlar toplamı 900 kJ ise tepkime için doğru ifade hangisidir?
ΔH = −300 kJ; ekzotermik ΔH = +2100 kJ ΔH = 0 ΔH = +300 kJ; endotermik Cevabı göster Doğru cevap: D) ΔH = +300 kJ; endotermik
ΔH = kırılan − oluşan = 1200 − 900 = +300 kJ.
Anında soğuyan buz paketlerindeki çözünme olayı için doğru ifade hangisidir?
Enerji alışverişi yoktur Yanma tepkimesidir Endotermiktir; ortamdan ısı alır Ekzotermiktir Cevabı göster Doğru cevap: C) Endotermiktir; ortamdan ısı alır
Çözünme ortamdan ısı çektiği için paket soğur.
Hidrojenin gelecek yakıtı olarak görülmesinin temel nedeni nedir?
Yandığında ürün olarak yalnızca su oluşması Doğada serbest hâlde bol bulunması Depolanmasının çok kolay olması Yanmadan enerji vermesi Cevabı göster Doğru cevap: A) Yandığında ürün olarak yalnızca su oluşması
Hidrojen yanması sera gazı salmaz.
Zor 6 soruH–H: 436, Cl–Cl: 243, H–Cl: 432 kJ/mol ise H₂ + Cl₂ → 2HCl tepkimesinin ΔH değeri yaklaşık kaçtır?
−247 kJ +247 kJ −185 kJ +185 kJ Cevabı göster Doğru cevap: C) −185 kJ
Kırılan bağlar: 436 + 243 = 679 kJ. Oluşan bağlar: 2 × 432 = 864 kJ. ΔH = 679 − 864 = −185 kJ. İki mol HCl oluştuğunu unutma.
N≡N: 945, H–H: 436, N–H: 391 kJ/mol ise N₂ + 3H₂ → 2NH₃ tepkimesinin ΔH değeri yaklaşık kaçtır?
+2253 kJ −93 kJ +93 kJ −1287 kJ Cevabı göster Doğru cevap: B) −93 kJ
Kırılan: 945 + 3·436 = 2253. Oluşan: 2·3·391 = 2346. ΔH = 2253 − 2346 = −93 kJ.
C + O₂ → CO₂ için ΔH = −394 kJ'dir. 24 g karbon (12 g/mol) yanınca ne kadar ısı açığa çıkar?
788 kJ 394 kJ 197 kJ 1576 kJ Cevabı göster Doğru cevap: A) 788 kJ
24 g = 2 mol. 2·394 = 788 kJ.
A → B için ΔH₁ = +50 kJ, B → C için ΔH₂ = −120 kJ ise A → C için ΔH kaçtır?
+170 kJ −170 kJ +70 kJ −70 kJ Cevabı göster Doğru cevap: D) −70 kJ
Hess yasası: basamakların ΔH'leri toplanır: 50 + (−120) = −70 kJ.
Ekzotermik bir tepkimede ürünlerin potansiyel enerjisi için ne söylenir?
Girenlerinkine eşittir Sıfırdır Girenlerinkinden düşüktür Girenlerinkinden yüksektir Cevabı göster Doğru cevap: C) Girenlerinkinden düşüktür
Aradaki fark ısı olarak açığa çıkar; bu yüzden ΔH negatiftir.
H₂O(s) → H₂O(g) için ΔH = +44 kJ ise su buharının yoğuşması için doğru ifade hangisidir?
Kimyasal tepkimedir Ekzotermiktir, ΔH = −44 kJ Endotermiktir, ΔH = +44 kJ ΔH = 0'dır Cevabı göster Doğru cevap: B) Ekzotermiktir, ΔH = −44 kJ
Yoğuşma buharlaşmanın tersidir; işaret değişir ve ısı açığa çıkar.
