Yeryüzü şekilleri insanların yerleşme, tarım, ulaşım ve turizm gibi faaliyetlerini doğrudan etkiler. İnsanlar da yeryüzü şekillerini madencilik, baraj ve yol yapımıyla değiştirir. Yeryüzü şekillerini tanımanın en etkili yollarından biri gözlem ve saha (ya da sanal saha) çalışmasıdır.
1Yeryüzü şekillerinin beşerî faaliyetlere etkisi
Ovalar tarım, sanayi ve yerleşme için elverişlidir. Dağlık ve engebeli alanlarda ulaşım ve tarım zorlaşır, hayvancılık ve ormancılık öne çıkar. Kıyı şekilleri ve karstik alanlar turizmi geliştirir. Boğazlar ve geçitler ulaşım yollarını belirler.
2İnsanın yeryüzü şekillerine etkisi
Açık maden işletmeleri, taş ocakları, barajlar, tüneller ve dolgu alanları yer şekillerini değiştirir. Eğimli arazide bilinçsiz yol ve yapı yapımı heyelanı tetikleyebilir. Teraslama eğimli arazide tarımı mümkün kılar ve erozyonu azaltır.
3Saha çalışması
Saha çalışmasında gözlem formu, fotoğraf, harita, GPS ve ölçüm araçları kullanılır. Sanal saha çalışmasında uydu görüntüleri ve üç boyutlu haritalarla yer şekilleri incelenir. Güvenlik önlemleri alınır, gözlemler kaydedilip sonuçlar haritalarla raporlanır.
Çözümlü örnek
Adapazarı Ovası düz ve verimli olduğu için tarım ve yerleşmeye elverişlidir; ancak gevşek alüvyal zemin deprem hasarını artırabilir. Pamukkale travertenleri ise karstik bir yer şekli olarak turizm faaliyetinin gelişmesini sağlamıştır.
Baykuşun ipucu: Yer şekli – faaliyet ilişkisini iki yönlü düşün: Yer şekli faaliyeti nasıl etkiliyor? Faaliyet yer şeklini nasıl değiştiriyor?
