2. dönem MEB temaları (3) 4. Ünite: Edebiyat ve Felsefe 5. Ünite: Hayatın Anlamı 6. Ünite: Hukuk ve Felsefe bu kit Hukuk felsefesi yasaların dayanağını, adaletle ilişkisini ve haklı bir hukuk düzeninin ölçütlerini sorgular. Doğal hukuk yasaların üstünde evrensel ilkeler olduğunu, hukuki pozitivizm ise hukukun yürürlükteki kurallardan oluştuğunu savunur.
1 Hukuk felsefesi neyi sorar?Hukuk felsefesi “Hukuk nedir?”, “Yasaya neden uymalıyız?”, “Adil bir yasanın ölçütü nedir?” gibi soruları inceler. Hukuk kurallarının toplumsal düzeni sağlamak, hakları korumak ve uyuşmazlıkları çözmek gibi işlevleri vardır. Felsefe bu işlevlerin dayandığı değerleri ve gerekçeleri tartışır.
2 Doğal hukuk ve hukuki pozitivizmDoğal hukuka göre insanın doğuştan gelen hakları vardır ve yasalar bu evrensel ilkelere uygun olmalıdır; adalete açıkça aykırı bir yasa meşru değildir. Hukuki pozitivizm ise hukuku yetkili otoritenin koyduğu ve yürürlükte olan kurallar olarak tanımlar; bir kuralın hukuk olması ile ahlaken iyi olması ayrı sorulardır.
3 Adalet, hak ve eşitlikAdalet, herkese hakkını vermek olarak tanımlanabilir. Hukuk önünde eşitlik herkesin aynı kurallara tabi olmasıdır. Hakkaniyet ise genel kuralın somut durumda adaletsiz sonuç doğurmaması için durumun özelliklerinin dikkate alınmasıdır. Haklar ancak bağımsız yargı ve hukukun üstünlüğüyle güvence altına alınabilir.
Çözümlü örnek Yürürlükte olan ama bir grubun temel haklarını yok sayan bir kural düşünelim. Doğal hukukçu bu kuralın adalete aykırı olduğu için meşruiyetinin sorgulanması gerektiğini söyler. Pozitivist ise kuralın geçerli hukuk olduğunu, ancak ahlaken eleştirilebileceğini söyler.
Baykuşun ipucu: Hukuk felsefesi sorularında “yasal olan” ile “adil olan”ı ayırarak yaz; her iddiana bir gerekçe ve bir örnek ekle.
Kaynak Felsefe Dersi 11.Sınıf Ders Kitabı 6. Ünite: Hukuk ve Felsefe
MEB ders kitabı ve öğretim programı temel alınarak PAM Akademi tarafından özgün olarak hazırlandı. Sakarya'nın 16 ilçesindeki öğrencilere ücretsizdir.
11. sınıf Felsefe — diğer temalar
Diğer sınıflar: 10. sınıf Felsefe
Soruları puanlı çöz, yanlışların tekrar kutusuna düşsün, açık uçlu cevabını cevap anahtarıyla karşılaştır.
Bu kiti etkileşimli çöz OYSS
Yazılı provası: Okul kantininde yeni kural
Okul yönetimi “Teneffüste kantinden yalnızca 9. sınıflar alışveriş yapabilir.” kuralını yönetmeliğe uygun biçimde ilan ediyor. 10. sınıf öğrencileri kuralın adil olmadığını söylüyor.
1. Bu kuralı hukuki pozitivizm ve doğal hukuk açısından ayrı ayrı değerlendir. 2 puan
Puanlama anahtarı 2 puan: Pozitivizme göre kuralın usulüne uygun konulduğu için geçerli olduğunu, doğal hukuka göre eşitlik ilkesine aykırı olduğu için meşruiyetinin sorgulanabileceğini gerekçeleriyle yazmak. 1 puan: Yalnızca bir yaklaşımı doğru açıklamak ya da iki yaklaşımı gerekçesiz yazmak. 0 puan: Yanlış ya da boş.
2. 10. sınıf öğrencileri itirazlarını nasıl dile getirmelidir? Hukukun üstünlüğü ve adalet kavramlarını kullanarak bir öneri yaz. 2 puan
Puanlama anahtarı 2 puan: İtirazın kurallara uygun yollarla (dilekçe, öğrenci meclisi, yönetimle görüşme) yapılması gerektiğini belirtip eşitlik gerekçesiyle somut bir alternatif önermek (ör. sınıflara dönüşümlü saat). 1 puan: Yalnızca yöntemi ya da yalnızca gerekçeyi yazmak. 0 puan: Kurala zorla uymamayı önermek ya da boş.
Cevabını yazıp cevap anahtarıyla karşılaştırmak için kiti etkileşimli aç.
Alıştırma soruları
Kolay 3 soruHukuk felsefesinin temel sorularından biri hangisidir?
Bir yasa kaç maddeden oluşur? Adliye binası nerededir? Avukatlık sınavı ne zaman yapılır? Adil bir yasanın ölçütü nedir? Cevabı göster Doğru cevap: D) Adil bir yasanın ölçütü nedir?
Hukuk felsefesi yasaların dayanağını ve adaletle ilişkisini sorgular; teknik ayrıntılarla ilgilenmez.
Yasaların evrensel ahlaki ilkelere uygun olması gerektiğini savunan yaklaşım hangisidir?
Faydacılık Şüphecilik Doğal hukuk Hukuki pozitivizm Cevabı göster Doğru cevap: C) Doğal hukuk
Doğal hukuk, insanın doğuştan gelen haklarını ve evrensel ilkeleri yazılı yasaların üstünde görür.
“Herkese hakkını vermek” en çok hangi kavramın tanımıdır?
Egemenlik Adalet Özgürlük Mülkiyet Cevabı göster Doğru cevap: B) Adalet
Klasik adalet tanımı, herkese hakkı olanı vermektir.
Orta 3 soru“Bir kural yetkili organca usulüne uygun çıkarıldıysa hukuktur; adil olup olmadığı ayrı bir sorudur.” görüşü hangi yaklaşıma aittir?
Hukuki pozitivizm Doğal hukuk Anarşizm Şüphecilik Cevabı göster Doğru cevap: A) Hukuki pozitivizm
Pozitivizm, hukukun geçerliliğini ahlaki içerikten ayırır.
Hakkaniyet ilkesine örnek hangisidir?
Herkese hiçbir koşula bakmadan aynı cezayı vermek Yasaları gizli tutmak Kararları kurayla vermek Hâkimin genel kuralı uygularken olayın özel koşullarını dikkate alması Cevabı göster Doğru cevap: D) Hâkimin genel kuralı uygularken olayın özel koşullarını dikkate alması
Hakkaniyet, genel kuralın somut durumda adaletsiz sonuç doğurmasını önler.
Hukukun üstünlüğü ilkesi neyi ifade eder?
Yasaların hiç değişmemesini Mahkemelerin yasa yapmasını Yöneticiler dâhil herkesin hukuka bağlı olmasını Yalnızca vatandaşların yasalara uymasını Cevabı göster Doğru cevap: C) Yöneticiler dâhil herkesin hukuka bağlı olmasını
Hukukun üstünlüğü keyfî yönetimi engeller ve hakları güvenceye alır.
Zor 3 soruAntigone, kralın yasağına rağmen kardeşini gömer ve tanrıların yazılı olmayan yasalarına uyduğunu söyler. Bu tutum hangi görüşü destekler?
Ahlakın tamamen kişisel olduğunu Yazılı yasanın üstünde daha bağlayıcı ahlaki ilkeler bulunduğunu Yasanın her durumda mutlak olduğunu Hukukun yalnızca güçlünün çıkarı olduğunu Cevabı göster Doğru cevap: B) Yazılı yasanın üstünde daha bağlayıcı ahlaki ilkeler bulunduğunu
Antigone yazılı yasanın üstünde evrensel bir adalet ölçütü olduğunu savunur; bu, doğal hukuk düşüncesinin klasik örneğidir.
“Adaletsiz bir yasaya da uyulmalıdır, aksi hâlde düzen bozulur.” görüşüne en güçlü itiraz hangisidir?
Düzen tek başına meşruiyet sağlamaz; temel hakları çiğneyen kurallar hukuki yollarla değiştirilmelidir Yasalar her zaman adildir Düzenin hiçbir değeri yoktur Herkes istediği yasaya uymamakta özgürdür Cevabı göster Doğru cevap: A) Düzen tek başına meşruiyet sağlamaz; temel hakları çiğneyen kurallar hukuki yollarla değiştirilmelidir
İtiraz düzenin değerini kabul eder ama onu adaletin üstüne koymanın sorunlu olduğunu gösterir; değişimin hukuki yollarını öne çıkarır.
Bir ülkede yasalar herkese aynı biçimde uygulanıyor ama yasalar bazı gruplara oy hakkı tanımıyor. Doğru değerlendirme hangisidir?
Yasalar aynı uygulandığı için durum tamamen adildir Oy hakkı hukukla ilgili değildir Eşitlik yalnızca ekonomik bir kavramdır Uygulamada eşitlik var; ancak yasanın içeriği eşitlik ve adalet açısından sorunludur Cevabı göster Doğru cevap: D) Uygulamada eşitlik var; ancak yasanın içeriği eşitlik ve adalet açısından sorunludur
Biçimsel eşitlik (aynı uygulama) ile içeriğin adaleti (kuralın kendisi) farklı şeylerdir.
