MEB kazanımları FEL.11.1.1 Çevreyle ilgili felsefi sorular 1. Dönem 1. Yazılı, 1. Dönem 2. Yazılı FEL.11.1.2 Çevre sorunlarına felsefi bakış 1. Dönem 1. Yazılı, 1. Dönem 2. Yazılı 1. dönem MEB temaları (3) 1. Ünite: Çevre Sorunları ve Felsefe bu kit 2. Ünite: Teknoloji ve Hayat 3. Ünite: Akıl ve İnanç İnsan merkezci etik doğayı insan yararı açısından değerlendirir. Canlı merkezci yaklaşım canlıların değerini, çevre merkezci yaklaşım ekosistemin bütünlüğünü öne çıkarır.
1 Çevre sorununu etik soruya dönüştürÇevre etiği, insanın doğaya karşı sorumluluklarını ve doğanın değerini sorgular. Bir gölün kirlilik düzeyini ölçmek bilimsel bir çalışmadır; gölü hangi gerekçeyle korumamız gerektiğini tartışmak etik bir boyut taşır. Bilimsel veriler etik değerlendirmeyi besler, fakat değer yargısını tek başına belirlemez.
2 Değerin merkezini ayırt etİnsan merkezli yaklaşım doğayı insanın ihtiyaçları ve yararı açısından değerlendirir. Daha geniş çevre merkezli yaklaşımlar, canlıların ve ekolojik bütünlüğün insan yararına indirgenemeyen değerini öne çıkarır. Aynı koruma önerisi farklı gerekçelere dayanabilir: içme suyunu korumak ile yaşam alanının kendi değerini savunmak arasındaki farkı düşün.
3 Kararı gerekçeleriyle tartışBir yatırımın ekonomik yararını, canlılar üzerindeki etkisini ve gelecek kuşakların durumunu birlikte ele al. Hangi değeri öncelediğini ve nedenini açıkla; karşı görüşün olası itirazını da değerlendir. Yazılıda yalnız “doğayı korumalıyız” demek yerine kimin, neye karşı, hangi nedenle sorumlu olduğunu belirt.
Çözümlü örnek Bir ormanı yalnız turizm geliri için korumak ile ekosistemin kendi değerini gözeterek korumak farklı etik gerekçelere dayanır.
Baykuşun ipucu: Cevabı seçmeden önce soru kökündeki kavramı belirle; seçimini konu anlatımındaki bilgiyle doğrula.
Kaynak Felsefe Dersi 11.Sınıf Ders Kitabı 1. Ünite: Çevre Sorunları ve Felsefe · 25–33
MEB ders kitabı ve öğretim programı temel alınarak PAM Akademi tarafından özgün olarak hazırlandı. Sakarya'nın 16 ilçesindeki öğrencilere ücretsizdir.
11. sınıf Felsefe — diğer temalar
Diğer sınıflar: 10. sınıf Felsefe
Soruları puanlı çöz, yanlışların tekrar kutusuna düşsün, açık uçlu cevabını cevap anahtarıyla karşılaştır.
Bu kiti etkileşimli çöz OYSS
Yazılı provası: Dere üzerine santral
Sakarya'da bir derenin üzerine elektrik üretmek için küçük bir hidroelektrik santrali (HES) yapılması planlanıyor. Santral bölgeye enerji sağlayacak, ancak derenin bir bölümü kuruyabilecek ve buradaki balık türleri etkilenecek.
1. Projeyi insan merkezci ve çevre merkezci yaklaşımlarla ayrı ayrı değerlendir. 2 puan
Puanlama anahtarı 2 puan: İnsan merkezci yaklaşımın enerji, iş ve insan yararını öne çıkarıp gerekirse dereyi de insan sağlığı ve geçimi için koruma gerekçesiyle değerlendireceğini; çevre merkezci yaklaşımın ise dere ekosisteminin bütünlüğünü ve türlerin devamını ölçüt alacağını açıklamak. 1 puan: yalnızca bir yaklaşımı doğru açıklamak. 0 puan: yanlış.
2. Sürdürülebilirlik ilkesine uygun bir çözüm önerisi yaz ve gerekçelendir. 2 puan
Puanlama anahtarı 2 puan: Hem enerji ihtiyacını hem doğayı gözeten bir öneri (yeterli can suyu bırakılması, güneş/rüzgâr gibi alternatifler, çevresel etki değerlendirmesi, yerel halkın katılımı) ve gerekçe yazmak. 1 puan: öneriyi gerekçesiz yazmak. 0 puan: yanlış.
Cevabını yazıp cevap anahtarıyla karşılaştırmak için kiti etkileşimli aç.
Alıştırma soruları
Kolay 10 soruEkosistemin bütünlüğünü merkeze alan etik yaklaşım hangisidir?
Canlı merkezci Bencil yaklaşım Çevre merkezci (ekosentrik) İnsan merkezci Cevabı göster Doğru cevap: C) Çevre merkezci (ekosentrik)
Çevre merkezci yaklaşım tek tek canlılardan çok ekosistemin bütünlüğünü ve ilişkilerini değerli görür.
Çevre etiği neyi inceler?
Gezegenlerin hareketini Dil bilgisini İnsanın doğa ve diğer canlılarla ilişkisini ahlaki açıdan Yalnızca ekonomik büyümeyi Cevabı göster Doğru cevap: C) İnsanın doğa ve diğer canlılarla ilişkisini ahlaki açıdan
Çevre etiği doğaya karşı sorumluluklarımızı sorgular.
Doğayı insan yararına göre değerlendiren yaklaşım hangisidir?
Ekosistem merkezci İnsan merkezci Canlı merkezci Çevre merkezci Cevabı göster Doğru cevap: B) İnsan merkezci
İnsan merkezci yaklaşımda doğanın değeri insana sağladığı faydaya bağlıdır.
Tüm canlıların kendi başına değerli olduğunu savunan yaklaşım hangisidir?
Canlı merkezci İnsan merkezci Ekonomi merkezli Mekanik yaklaşım Cevabı göster Doğru cevap: A) Canlı merkezci
Canlı merkezci yaklaşım her canlının yaşamını değerli görür.
Sürdürülebilirlik ne demektir?
Kaynakları hızla tüketmek Doğayı hiç kullanmamak Yalnızca bugünü düşünmek Bugünün ihtiyaçlarını gelecek kuşakların ihtiyaçlarını tehlikeye atmadan karşılamak Cevabı göster Doğru cevap: D) Bugünün ihtiyaçlarını gelecek kuşakların ihtiyaçlarını tehlikeye atmadan karşılamak
Sürdürülebilirlik kaynak kullanımında kuşaklar arası dengeyi hedefler.
Hangisi çevre etiğiyle ilgili bir sorudur?
Bu cümlenin öznesi nedir? En büyük gezegen hangisidir? Gelecek kuşaklara karşı sorumluluğumuz var mı? Üçgenin iç açıları toplamı kaçtır? Cevabı göster Doğru cevap: C) Gelecek kuşaklara karşı sorumluluğumuz var mı?
Çevre etiği sorumluluk ve değer sorularıyla ilgilenir.
Derin ekoloji hangi yaklaşıma en yakındır?
Teknoloji merkezci Çevre merkezci İnsan merkezci Tüketim merkezci Cevabı göster Doğru cevap: B) Çevre merkezci
Derin ekoloji doğanın bütününe insandan bağımsız bir değer tanır.
Hayvan hakları tartışması hangi felsefe alanıyla doğrudan ilgilidir?
Mantık Estetik Epistemoloji Etik Cevabı göster Doğru cevap: D) Etik
Hayvanlara nasıl davranılması gerektiği bir ahlak sorusudur.
Hangisi sürdürülebilir bir davranıştır?
Tek kullanımlık ürünleri artırmak Ormanları denetimsiz kesmek Atıkları ayrıştırıp geri dönüştürmek Gereksiz yere su harcamak Cevabı göster Doğru cevap: C) Atıkları ayrıştırıp geri dönüştürmek
Geri dönüşüm kaynak tüketimini ve atığı azaltır.
Aldo Leopold'un “toprak etiği” anlayışı neyi vurgular?
Doğanın değersiz olduğunu İnsanın doğa topluluğunun bir üyesi olduğunu İnsanın doğanın efendisi olduğunu Toprağın yalnızca bir mal olduğunu Cevabı göster Doğru cevap: B) İnsanın doğa topluluğunun bir üyesi olduğunu
Leopold ahlaki topluluğu toprak, su, bitki ve hayvanları kapsayacak şekilde genişletir.
Orta 10 soru“Bu sulak alanı, yalnız insanlara gelir sağladığı için korumalıyız.” ifadesinin yaklaşımını açıkla.
Hiçbir değer yargısı içermez. İnsan merkezci; ekonomik insan yararını ölçüt alır. Çevre merkezci; insan yararını hiç önemsemez. Canlı merkezci; tüm canlıları eşit ele alır. Cevabı göster Doğru cevap: B) İnsan merkezci; ekonomik insan yararını ölçüt alır.
İfade insan merkezci bir yaklaşım taşır. Sulak alanın değerini insanlara sağladığı ekonomik yararla açıklamaktadır.
Bir sulak alanın korunmasını çevre merkezci bir gerekçeyle savun.
Ekosistemin bütünlüğü ve türler arası ilişkiler korunmalıdır. Yalnız gelir getiren türler yaşamalıdır. Ekosistem yalnız satılabildiği kadar değerlidir. İnsan geliri yoksa alanın değeri yoktur. Cevabı göster Doğru cevap: A) Ekosistemin bütünlüğü ve türler arası ilişkiler korunmalıdır.
Sulak alan, canlıların yaşam alanı ve ekosistemin bir parçasıdır. Türler arası ilişkilerin ve ekolojik bütünlüğün korunması, insan gelirinden bağımsız bir koruma gerekçesidir.
“Bu ormanı korumalıyız, çünkü gelecekte ilaç hammaddesi sağlayabilir.” gerekçesi hangi yaklaşımı yansıtır?
İnsan merkezci Çevre merkezci Canlı merkezci Derin ekoloji Cevabı göster Doğru cevap: A) İnsan merkezci
Ormanın değeri insana sağlayacağı faydayla açıklanmıştır.
Kuşaklar arası adalet ilkesi ne söyler?
Her kuşak istediği kadar tüketebilir Yalnızca geçmiş kuşaklar önemlidir Gelecek kuşaklar sorumluluk taşımaz Bugünkü kuşak kaynakları gelecek kuşakların hakkını gözeterek kullanmalıdır Cevabı göster Doğru cevap: D) Bugünkü kuşak kaynakları gelecek kuşakların hakkını gözeterek kullanmalıdır
Gelecekte yaşayacakların da temiz hava ve suya hakkı vardır.
Bir fabrikanın nehre atık bırakması etik açıdan neden sorunludur?
Yalnızca nehrin rengini değiştirir Hiçbir sorunu yoktur Başka canlılara ve insanlara zarar vererek ortak bir kaynağı kirletir Fabrikanın kârını azaltır Cevabı göster Doğru cevap: C) Başka canlılara ve insanlara zarar vererek ortak bir kaynağı kirletir
Ortak kaynakların kirletilmesi başkalarının haklarını ihlal eder.
Canlı merkezci bir düşünür hangi uygulamaya en çok karşı çıkar?
Su tasarrufuna Eğlence amacıyla hayvanlara acı çektirilmesine Ağaç dikilmesine Geri dönüşüme Cevabı göster Doğru cevap: B) Eğlence amacıyla hayvanlara acı çektirilmesine
Canlı merkezcilik gereksiz acıyı ahlaken yanlış bulur.
Çevre merkezci yaklaşıma yöneltilen bir eleştiri nedir?
Bireysel canlıların çıkarlarını ekosistem bütünlüğü uğruna göz ardı edebilmesi Hiç doğa sevgisi içermemesi Yalnızca insanları önemsemesi Ekonomiyi tek ölçüt alması Cevabı göster Doğru cevap: A) Bireysel canlıların çıkarlarını ekosistem bütünlüğü uğruna göz ardı edebilmesi
Bütünü önemserken tek tek canlıların değerini geri plana itmekle eleştirilir.
Çevre etiğinde “ihtiyat ilkesi” ne anlama gelir?
Zarar kanıtlanmadan hiçbir şey yapılmaması Riskli işlerin hızlandırılması Önlem almanın gereksiz olması Ciddi zarar riski varsa bilimsel kesinlik beklenmeden önlem alınması Cevabı göster Doğru cevap: D) Ciddi zarar riski varsa bilimsel kesinlik beklenmeden önlem alınması
Geri dönüşü olmayan zararlar söz konusuysa tedbir öncelik kazanır.
Ekolojik ayak izi neyi ifade eder?
Ayakkabı numarasını Yürünen mesafeyi Bir kişinin ya da toplumun tükettiği kaynakların doğaya yükünü Ormandaki hayvan izlerini Cevabı göster Doğru cevap: C) Bir kişinin ya da toplumun tükettiği kaynakların doğaya yükünü
Tüketim arttıkça doğadan talep edilen alan da büyür.
Bir ülkenin kirliliğinin başka ülkeleri de etkilemesi hangi kavramla ilişkilidir?
Küresel çevre sorumluluğu Yerel yönetim Kişisel zevk Estetik yargı Cevabı göster Doğru cevap: A) Küresel çevre sorumluluğu
Hava ve su sınır tanımadığı için çevre sorunları küreseldir.
Zor 10 soru“Sokak hayvanlarının acı çekmesi, insanlara hiçbir faydası olmasa bile yanlıştır.” görüşü hangi yaklaşıma en yakındır?
İnsan merkezci Çevre merkezci Ekonomi merkezli Canlı merkezci Cevabı göster Doğru cevap: D) Canlı merkezci
Görüş, insan yararından bağımsız olarak tek tek canlıların değerini öne çıkarır. Çevre merkezci yaklaşım ise ekosistemin bütününe odaklanır.
Elektrik sağlayacak bir baraj, bir vadideki nadir türün yaşam alanını yok edecek. Çevre merkezci düşünür ne savunur?
Proje mutlaka yapılmalıdır çünkü insanlara yarar sağlar Tür önemsizdir Karar yalnızca ekonomik maliyete göre verilmelidir Ekosistemin bütünlüğü ve türün devamı enerji kazancından önce gelebilir; başka çözümler aranmalıdır Cevabı göster Doğru cevap: D) Ekosistemin bütünlüğü ve türün devamı enerji kazancından önce gelebilir; başka çözümler aranmalıdır
Çevre merkezcilik ekosistem bütünlüğünü temel ölçüt alır.
“Hayvanlar düşünemediği için ahlaki değerleri yoktur.” görüşüne canlı merkezci yanıt hangisidir?
Hayvanlar da felsefe yapar Yalnızca evcil hayvanlar değerlidir Ahlaki değer acı çekebilme ve yaşam sahibi olmayla ilgilidir, akıl yürütmeyle sınırlı değildir Görüş tamamen doğrudur Cevabı göster Doğru cevap: C) Ahlaki değer acı çekebilme ve yaşam sahibi olmayla ilgilidir, akıl yürütmeyle sınırlı değildir
Ölçüt akıl değil, yaşamın ve acı çekebilmenin kendisidir.
Bireysel ve kurumsal sorumluluk tartışmasında en dengeli görüş hangisidir?
Kimse sorumlu değildir Bireysel tercihler önemlidir; ama büyük çevre sorunları kurumsal ve politik düzenleme de gerektirir Yalnızca bireyler sorumludur Yalnızca devletler sorumludur Cevabı göster Doğru cevap: B) Bireysel tercihler önemlidir; ama büyük çevre sorunları kurumsal ve politik düzenleme de gerektirir
Sorunun ölçeği hem bireysel hem toplumsal çözüm ister.
“Doğa kendini yeniler, kirlilik için endişelenmeye gerek yok.” argümanının zayıf noktası nedir?
Doğanın yenilenme hızı ile insan kaynaklı tahribat hızı arasındaki farkı göz ardı eder Doğa hiç yenilenmez Kirlilik doğaldır Argüman tamamen geçerlidir Cevabı göster Doğru cevap: A) Doğanın yenilenme hızı ile insan kaynaklı tahribat hızı arasındaki farkı göz ardı eder
Yenilenme yüzyıllar sürebilirken tahribat birkaç yılda gerçekleşebilir.
Ekoturizmin çevre etiği açısından savunulabilmesi için hangi koşul gerekir?
Ziyaretçi sayısının sınırsız olması Doğal alanların betonlaşması Yalnızca kâr amacı gütmesi Ziyaretin doğaya zarar vermemesi ve yerel topluluğa fayda sağlaması Cevabı göster Doğru cevap: D) Ziyaretin doğaya zarar vermemesi ve yerel topluluğa fayda sağlaması
Doğa korunmazsa ekoturizm adı taşısa da etik olmaz.
İnsan merkezci yaklaşım bile çevreyi korumayı neden destekleyebilir?
Çevre insanları etkilemez Yalnızca hayvanlar için önemlidir Sağlıklı çevre insan sağlığı ve refahı için zorunludur İnsan merkezcilik doğaya düşmandır Cevabı göster Doğru cevap: C) Sağlıklı çevre insan sağlığı ve refahı için zorunludur
Temiz su ve hava insanın kendi çıkarıdır; bu yüzden insan merkezci de koruma savunabilir.
“Gelecek kuşaklar henüz yok, onlara karşı sorumluluğumuz olamaz.” görüşüne en güçlü itiraz hangisidir?
İtiraz edilemez Bugünkü eylemlerin sonuçları onları kaçınılmaz olarak etkileyecektir Gelecek kuşaklar hiç var olmayacaktır Sorumluluk yalnızca akrabalara karşıdır Cevabı göster Doğru cevap: B) Bugünkü eylemlerin sonuçları onları kaçınılmaz olarak etkileyecektir
Zararı öngörülebilir biçimde etkileyeceğimiz kişilere karşı sorumluluk doğar.
“Yeşil” reklam yapıp üretimini değiştirmeyen şirketin durumu hangi kavramla açıklanır?
Yeşil aklama (greenwashing) Sürdürülebilirlik Ekolojik denge Derin ekoloji Cevabı göster Doğru cevap: A) Yeşil aklama (greenwashing)
Gerçek bir değişim olmadan çevreci görünmeye çalışmaktır.
Su kıtlığı yaşanan bir bölgede suyun paylaşımı için adalet ilkesine en uygun yaklaşım hangisidir?
Parası olana öncelik Suyu yalnızca sanayiye verme Rastgele dağıtım Temel ihtiyaçlar öncelikli olmak üzere adil ve sürdürülebilir dağıtım Cevabı göster Doğru cevap: D) Temel ihtiyaçlar öncelikli olmak üzere adil ve sürdürülebilir dağıtım
İçme ve temel ihtiyaçlar önce gelir; kaynak gelecek için de korunmalıdır.
