Deyimler genellikle mecaz anlamlı, kalıplaşmış söz gruplarıdır ve bir durumu kısa yoldan anlatır. Atasözleri ise toplumun deneyimiyle oluşan, öğüt ya da yargı bildiren kalıp sözlerdir. İkisi de dilin söz varlığını zenginleştirir.
1Deyim
Deyimler kalıplaşmıştır; sözcüklerin yerine eş anlamlısı konamaz (“göz yummak” yerine “göz kapamak” denmez). Çoğu mecaz anlamlıdır ve genellikle mastar ya da cümle içinde çekimli fiil olarak kullanılır: “Sınav sonucunu duyunca dilini yuttu.”
2Atasözü
Atasözleri anonimdir, kısa ve özlü bir yargı bildirir. Bazıları gerçek anlamlı (“Sakla samanı, gelir zamanı”), bazıları mecaz anlamlıdır (“Üzüm üzüme baka baka kararır”). Zaman içinde biçimleri değişmez.
3Söz varlığı
Bir dilin söz varlığı; sözcükler, deyimler, atasözleri, terimler, ikilemeler ve kalıp sözlerden (hoş geldiniz, kolay gelsin) oluşur. Söz varlığı zengin anlatım kısa ve etkili olur.
Çözümlü örnek
“Göz yummak” bir deyimdir: bir kusuru görmezden gelmek anlamındadır, yargı bildirmez. “Damlaya damlaya göl olur.” bir atasözüdür: küçük birikimlerin zamanla büyüyeceği yargısını bildirir.
Baykuşun ipucu: Ayırt etmek için sor: Söz tek başına bir öğüt ya da genel yargı bildiriyor mu? Bildiriyorsa atasözü, bir durumu anlatıyorsa deyimdir.
