MEB kazanımları KİM.10.1.1 Kimyasal değişimin kanıtları 1. Dönem 1. Yazılı KİM.10.1.2 Kimyasal tepkimelerin oluşumunu açıklayan model 1. Dönem 1. Yazılı 1. dönem MEB temaları (1) 1. Tema: Etkileşim bu kit Kimyasal değişimde yeni maddeler oluşur. Gaz, çökelti, renk veya enerji değişimi kanıt olabilir; tek bir gözlem her zaman kesin sonuç vermez.
1 Yeni madde oluşuyor mu?Fiziksel değişimde maddenin kimyasal kimliği korunur; şekli veya hâli değişebilir. Kimyasal değişimde ise farklı özellikte maddeler oluşur. Buz eridiğinde yine sudur; demir paslandığında yeni bileşikler meydana gelir. Ayrımın merkezine yeni madde oluşumunu koy.
2 Göstergeleri yorumlaGaz çıkışı, çökelek, renk değişimi veya enerji değişimi kimyasal tepkime hakkında ipucu verebilir. Ancak gözlenen tek bir belirti her durumda kesin kanıt değildir. Kaynamada da kabarcık oluşması, gaz görülmesinin tek başına yeterli olmadığını gösterir.
3 Gözlem ile sonucu ayır“Kabarcık gördüm” bir gözlemdir; “yeni madde oluştu” bir yorumdur. Yorumunu desteklemek için olayın koşullarını ve maddelerin özelliklerini incele. Soruda verilen bilgileri birlikte kullan. Tepkimeyi yalnız görünüş değişikliğiyle değil, taneciklerin yeniden düzenlenmesiyle açıklamaya çalış.
Çözümlü örnek Buzun erimesinde madde su olarak kalır. Demirin paslanmasında yeni bileşikler oluşur.
Baykuşun ipucu: Önce sorunun verdiği koşulları belirle. Sonucu seçtikten sonra doğru seçeneğin gerekçesini kendi cümlelerinle açıklamayı dene.
Kaynak Kimya 10.Sınıf Ders Kitabı 1. Tema: Etkileşim · s. 21–29
MEB ders kitabı ve öğretim programı temel alınarak PAM Akademi tarafından özgün olarak hazırlandı. Sakarya'nın 16 ilçesindeki öğrencilere ücretsizdir.
10. sınıf Kimya — diğer temalar
Diğer sınıflar: 9. sınıf Kimya · 11. sınıf Kimya
Soruları puanlı çöz, yanlışların tekrar kutusuna düşsün, açık uçlu cevabını cevap anahtarıyla karşılaştır.
Bu kiti etkileşimli çöz OYSS
Yazılı provası: Balon deneyi
Bir öğrenci şişeye sirke koyuyor, balonun içine karbonat doldurup balonu şişenin ağzına geçiriyor. Karbonat sirkeye dökülünce köpürme oluyor ve balon şişiyor. Deneyden önce ve sonra tartılan düzeneğin kütlesi aynı çıkıyor.
1. Bu olayın kimyasal değişim olduğunu gösteren gözlemi yaz ve neden kimyasal değişim sayıldığını açıkla. 2 puan
Puanlama anahtarı 2 puan: Gaz çıkışını (köpürme, balonun şişmesi) gösterip yeni bir maddenin (CO₂) oluştuğunu açıklamak. 1 puan: gözlemi yazıp yeni madde oluşumunu açıklamamak. 0 puan: yanlış.
2. Kütlenin değişmemesini açıkla. Deney ağzı açık bir kapta yapılsaydı ölçülen kütle nasıl değişirdi? 2 puan
Puanlama anahtarı 2 puan: Kapalı sistemde kütlenin korunduğunu, açık kapta gaz kaçacağı için ölçülen kütlenin azalacağını yazmak. 1 puan: iki kısımdan yalnızca birini doğru açıklamak. 0 puan: yanlış.
Cevabını yazıp cevap anahtarıyla karşılaştırmak için kiti etkileşimli aç.
Alıştırma soruları
Kolay 7 soruAşağıdakilerden hangisi kimyasal değişimdir?
Camın kırılması Şekerin suda çözünmesi Kâğıdın yanması Suyun donması Cevabı göster Doğru cevap: C) Kâğıdın yanması
Yanmada kâğıt yeni maddelere (kül, gazlar) dönüşür. Donma, kırılma ve çözünmede maddenin kimliği değişmez.
Hangisi fiziksel değişimdir?
Sütün ekşimesi Demirin paslanması Kâğıdın yırtılması Odunun yanması Cevabı göster Doğru cevap: C) Kâğıdın yırtılması
Yırtılmada maddenin kimliği değişmez; diğerlerinde yeni maddeler oluşur.
Kimyasal değişimde ne değişir?
Yalnızca boyutu Maddenin kimliği (yeni madde oluşur) Yalnızca şekli Yalnızca hâli Cevabı göster Doğru cevap: B) Maddenin kimliği (yeni madde oluşur)
Kimyasal değişimde atomlar yeniden düzenlenerek farklı özellikte maddeler oluşur.
Hangisi kimyasal değişimin göstergesi olabilir?
Gaz çıkışı Şeklin değişmesi Boyutun küçülmesi Kabın değişmesi Cevabı göster Doğru cevap: A) Gaz çıkışı
Gaz, çökelti, renk, ısı/ışık değişimi kimyasal değişimin olası göstergeleridir.
Yumurtanın pişmesi ne tür değişimdir?
Fiziksel Hâl değişimi Çözünme Kimyasal Cevabı göster Doğru cevap: D) Kimyasal
Isıyla proteinlerin yapısı kalıcı olarak değişir; geri dönüşü yoktur.
Suyun buharlaşması ne tür değişimdir?
Yanma Çürüme Fiziksel Kimyasal Cevabı göster Doğru cevap: C) Fiziksel
Su buharı da sudur; yalnızca hâl değişmiştir.
Kesilen elmanın kararması ne tür değişimdir?
Erime Kimyasal Fiziksel Hâl değişimi Cevabı göster Doğru cevap: B) Kimyasal
Elmadaki maddeler havadaki oksijenle tepkimeye girerek renkli ürünler oluşturur.
Orta 7 soruBuzun erimesi ile demirin paslanmasını fiziksel/kimyasal değişim olarak ayır ve gerekçelendir.
İkisinde de mutlaka aynı yeni madde oluşur. Erime fiziksel, paslanma kimyasaldır. İkisi de yalnız fiziksel değişimdir. Erime kimyasal, paslanma fizikseldir. Cevabı göster Doğru cevap: B) Erime fiziksel, paslanma kimyasaldır.
Buzun erimesinde suyun kimliği değişmez; hâl değiştiği için fiziksel değişimdir. Demirin paslanmasında yeni maddeler oluştuğundan kimyasal değişim gerçekleşir.
Bir sıvıda kabarcık görülmesi tek başına kimyasal tepkimeyi kanıtlar mı? Örnekle açıkla.
Hayır; kaynamada da yeni madde oluşmadan kabarcık görülür. Evet; her kabarcık yeni madde demektir. Evet; sıvılarda fiziksel değişim olmaz. Hayır; kimyasal tepkimelerde gaz oluşamaz. Cevabı göster Doğru cevap: A) Hayır; kaynamada da yeni madde oluşmadan kabarcık görülür.
Hayır. Kaynayan suda da su buharı kabarcıkları oluşur; bu bir fiziksel hâl değişimidir. Kabarcık tek başına yeni madde oluştuğunu kanıtlamaz.
Karbonat ile sirke karıştırılınca köpüklenme görülüyor. Bu gözlem neyi gösterir?
Erimeyi Buharlaşmayı Yalnızca karıştırmayı Gaz oluşumuyla kimyasal tepkimeyi Cevabı göster Doğru cevap: D) Gaz oluşumuyla kimyasal tepkimeyi
Sodyum bikarbonat ile asetik asit tepkimeye girer ve CO₂ gazı açığa çıkar.
Hangi olay hem fiziksel hem kimyasal değişim içerir?
Şekerin suda çözünmesi Camın kırılması Mumun yanması Buzun erimesi Cevabı göster Doğru cevap: C) Mumun yanması
Mum erir (fiziksel) ve fitilde yanar (kimyasal).
Kapalı bir kapta gerçekleşen kimyasal tepkimede toplam kütle için ne söylenir?
Sıfırlanır Korunur Artar Azalır Cevabı göster Doğru cevap: B) Korunur
Kütlenin korunumu: atomlar yok olmaz, yalnızca yeniden düzenlenir.
Gümüş kaşığın zamanla kararması hangi göstergeye örnektir?
Renk değişimi Gaz çıkışı Işık yayılması Ses oluşumu Cevabı göster Doğru cevap: A) Renk değişimi
Gümüş, havadaki kükürtlü bileşiklerle siyah renkli gümüş sülfür oluşturur.
Hangi olayda açığa çıkan ısı ve ışık kimyasal değişimin göstergesidir?
Ampulün telinin ısınıp ışık vermesi Güneş ışığının camdan geçmesi Suyun ısıtılması Kibritin yanması Cevabı göster Doğru cevap: D) Kibritin yanması
Kibritte yanma tepkimesi olur; ampulde ise yeni madde oluşmaz.
Zor 7 soruİki renksiz çözelti karıştırılınca sarı bir katı oluşuyor. En güçlü çıkarım hangisidir?
Renk değiştiği için kesinlikle fiziksel değişimdir. Karıştırma her zaman fizikseldir; katı oluşumu önemsizdir. Kütle azaldığı için kimyasal değişimdir. Çökelti oluşumu yeni madde oluştuğunu gösterir; kimyasal değişimin kanıtıdır. Cevabı göster Doğru cevap: D) Çökelti oluşumu yeni madde oluştuğunu gösterir; kimyasal değişimin kanıtıdır.
Çözeltilerden beklenmeyen bir katı (çökelti) oluşması, yeni bir madde oluştuğunun güçlü kanıtıdır. Kapalı sistemde kütle korunur.
Renk değişimi gördüğü her olayı kimyasal değişim sayan öğrenciye hangisi karşı örnektir?
Demirin paslanması Ekmeğin kızarması Mürekkebin suda seyrelerek renginin açılması Elmanın kararması Cevabı göster Doğru cevap: C) Mürekkebin suda seyrelerek renginin açılması
Seyrelmede yeni madde oluşmaz; renk değişimi tek başına kesin kanıt değildir.
Magnezyum şeridi yakılınca beyaz toz oluşuyor ve ölçülen kütle artıyor. Doğru açıklama hangisidir?
Magnezyum erimiştir Havadaki oksijenle birleşip magnezyum oksit oluşmuştur; kütle korunumu bozulmamıştır Kütle yoktan var olmuştur Bu bir hâl değişimidir Cevabı göster Doğru cevap: B) Havadaki oksijenle birleşip magnezyum oksit oluşmuştur; kütle korunumu bozulmamıştır
Ürüne havadan oksijen katıldığı için katı kütlesi artar; sistemin toplam kütlesi korunur.
Kurşun nitrat ve potasyum iyodür çözeltileri karıştırılınca sarı bir katı oluşuyor. Bu katı için doğru ifade hangisidir?
Çökeltidir ve yeni bir maddenin oluştuğunu gösterir Donmadır Çözünmedir Fiziksel karışımdır Cevabı göster Doğru cevap: A) Çökeltidir ve yeni bir maddenin oluştuğunu gösterir
Çözünmeyen yeni bileşik (kurşun iyodür) çöker; bu kimyasal değişimdir.
Bir olayın kimyasal değişim olduğunu en güçlü biçimde kanıtlayan gözlem hangisidir?
Kaptaki sıcaklığın artması Karışımın bulanıklaşması Kabarcık görülmesi Oluşan maddenin özelliklerinin başlangıç maddelerinden farklı olması Cevabı göster Doğru cevap: D) Oluşan maddenin özelliklerinin başlangıç maddelerinden farklı olması
Sıcaklık, bulanıklık ve kabarcık fiziksel olaylarda da görülebilir; asıl kanıt yeni madde oluşumudur.
Sütten yoğurt yapılması nasıl sınıflandırılır?
Fiziksel; sadece sıcaklık değişir Hâl değişimi; sıvı katı olur Kimyasal; bakteriler laktozu laktik aside dönüştürür Fiziksel; süt yalnızca katılaşır Cevabı göster Doğru cevap: C) Kimyasal; bakteriler laktozu laktik aside dönüştürür
Yeni maddeler (laktik asit) oluşur; tat ve kıvam bu nedenle değişir.
Tuz suda çözündükten sonra su buharlaştırılınca tuzun geri elde edilmesi neyi gösterir?
Çözünmenin fiziksel değişim olduğunu ve tuzun kimliğini koruduğunu Çözünmenin kimyasal olduğunu Tuzun yok olup yeniden oluştuğunu Buharlaşmanın kimyasal olduğunu Cevabı göster Doğru cevap: A) Çözünmenin fiziksel değişim olduğunu ve tuzun kimliğini koruduğunu
Madde fiziksel yollarla geri kazanılabiliyorsa kimliği değişmemiştir.
