Tepkime türleri, mol ve kimyasal hesaplamalar

MEB kazanımları

KİM.10.1.3 Tepkime türleri 1. Dönem 1. Yazılı, 1. Dönem 2. Yazılı
KİM.10.1.4 Mol kavramı 1. Dönem 1. Yazılı, 1. Dönem 2. Yazılı
KİM.10.1.5 Saf maddelerin ölçülebilir özellikleri arasındaki ilişki 1. Dönem 1. Yazılı, 1. Dönem 2. Yazılı
KİM.10.1.6 Denklemlerde tanecik sayısı 1. Dönem 2. Yazılı
KİM.10.1.7 Tepkimelerde stokiyometri 1. Dönem 2. Yazılı

1. dönem MEB temaları (1)

1. Tema: Etkileşim

Kimyasal tepkimelerde atomlar yeniden düzenlenir; atom sayısı ve toplam kütle korunur. Mol, 6,02 · 10²³ taneciği ifade eden sayma birimidir. Denkleştirilmiş denklemdeki katsayılar maddelerin mol oranlarını verir; bu oranlarla kütle ve tanecik hesapları yapılır.

1Tepkime türleri

Yanma tepkimesinde madde oksijenle tepkimeye girer. Sentez (oluşum) tepkimesinde basit maddelerden bileşik oluşur. Analiz (ayrışma) tepkimesinde bileşik daha basit maddelere ayrışır. Asit-baz tepkimesinde tuz ve su, çözünme-çökelme tepkimesinde çözünmeyen bir katı oluşur.

2Mol kavramı

1 mol madde 6,02 · 10²³ (Avogadro sayısı) tanecik içerir. Mol kütlesi 1 mol maddenin gram cinsinden kütlesidir: H₂O = 18 g/mol. Mol sayısı n = m/M ile bulunur.

3Denkleştirme ve stokiyometri

Denklemde her elementin atom sayısı iki tarafta eşit olmalıdır. Katsayılar mol oranıdır: N₂ + 3H₂ → 2NH₃ denkleminde 1 mol N₂ ile 3 mol H₂ tepkimeye girip 2 mol NH₃ oluşturur. Maddelerden biri tükenince tepkime durur (sınırlayıcı bileşen), diğerinden artar.

4Saf maddelerin ölçülebilir özellikleri arasındaki ilişki

Kütle (m), mol sayısı (n), tanecik sayısı (N) ve gazlarda hacim (V) birbirine bağlıdır: n = m/M = N/Nₐ; normal koşullarda gazlar için V = n · 22,4 L. Yoğunluk d = m/V maddeyi tanıtan bir özelliktir. Bu ilişkiler, bir büyüklük bilindiğinde diğerlerinin hesaplanmasını sağlar.

Çözümlü örnek

CH₄ + 2O₂ → CO₂ + 2H₂O denkleminde 1 mol (16 g) metan yanınca 1 mol (44 g) CO₂ oluşur. 32 g metan yakılırsa 2 mol, yani 88 g CO₂ açığa çıkar.

Baykuşun ipucu: Önce verilen kütleyi mole çevir (n = m/M), sonra denklemdeki mol oranını kullan, en son istenen birime dön.

Kaynak

Kimya 10.Sınıf Ders Kitabı

1. Tema: Etkileşim

Kitap sayfası

MEB ders kitabı ve öğretim programı temel alınarak PAM Akademi tarafından özgün olarak hazırlandı. Sakarya'nın 16 ilçesindeki öğrencilere ücretsizdir.

10. sınıf Kimya — diğer temalar

Diğer sınıflar: 9. sınıf Kimya · 11. sınıf Kimya

Soruları puanlı çöz, yanlışların tekrar kutusuna düşsün, açık uçlu cevabını cevap anahtarıyla karşılaştır.

Bu kiti etkileşimli çöz

OYSS

Yazılı provası: Kireç taşı deneyi

Laboratuvarda 50 g CaCO₃ (100 g/mol) açık bir kapta ısıtılarak tamamen CaO ve CO₂'ye ayrıştırıldı. Deneyden sonra kaptaki katının kütlesinin azaldığı görüldü.

1. Açığa çıkan CO₂'nin kütlesini (CO₂ = 44 g/mol) hesapla ve işlemini göster. 2 puan

Puanlama anahtarı

2 puan: 50/100 = 0,5 mol CaCO₃ → 0,5 mol CO₂ → 22 g bulmak. 1 puan: Mol hesabını yapıp kütleye çevirmede hata yapmak. 0 puan: Yanlış ya da boş.

2. Bir öğrenci “Kütle azaldığına göre kütle korunmadı.” diyor. Bu görüşü değerlendir. 2 puan

Puanlama anahtarı

2 puan: Açığa çıkan CO₂ gazının kaptan ayrıldığını, CaO ve CO₂ kütleleri toplamının başlangıçtaki 50 g'a eşit olduğunu (28 g + 22 g), kütlenin korunduğunu açıklamak. 1 puan: Gazın kaçtığını söyleyip kütle hesabıyla göstermemek. 0 puan: Yanlış ya da boş.

Cevabını yazıp cevap anahtarıyla karşılaştırmak için kiti etkileşimli aç.

Alıştırma soruları

Kolay 2 soru

1 mol tanecik kaç tane içerir?
1. 6,02 · 10²²
2. 1000
3. 22,4
4. 6,02 · 10²³
Cevabı göster
Doğru cevap: D) 6,02 · 10²³
Avogadro sayısıdır.
CaCO₃ → CaO + CO₂ tepkimesi hangi türdendir?
1. Yanma
2. Çökelme
3. Analiz (ayrışma)
4. Sentez
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Analiz (ayrışma)
Bir bileşik daha basit maddelere ayrışıyor.

Orta 3 soru

36 g su (H₂O = 18 g/mol) kaç moldür?
1. 36
2. 2
3. 0,5
4. 18
Cevabı göster
Doğru cevap: B) 2
n = 36/18.
N₂ + 3H₂ → 2NH₃ denklemine göre 6 mol H₂ tamamen tepkimeye girerse kaç mol NH₃ oluşur?
1. 4
2. 2
3. 6
4. 12
Cevabı göster
Doğru cevap: A) 4
3 mol H₂'den 2 mol NH₃: 6 mol → 4 mol.
0,5 mol CO₂ (44 g/mol) kaç gramdır ve kaç molekül içerir?
1. 88 g; 3,01 · 10²³ molekül
2. 22 g; 3,01 · 10²³ molekül
3. 44 g; 6,02 · 10²³ molekül
4. 22 g; 6,02 · 10²³ molekül
Cevabı göster
Doğru cevap: B) 22 g; 3,01 · 10²³ molekül
m = 0,5 · 44; N = 0,5 · 6,02 · 10²³.

Zor 2 soru

2H₂ + O₂ → 2H₂O tepkimesinde 4 g H₂ ile 64 g O₂ tepkimeye sokuluyor (H = 1, O = 16). Hangisi doğrudur?
1. 2 g H₂ artar, 36 g su oluşur
2. Hiçbir madde artmaz, 68 g su oluşur
3. 32 g H₂ artar
4. 32 g O₂ artar, 36 g su oluşur
Cevabı göster
Doğru cevap: D) 32 g O₂ artar, 36 g su oluşur
2 mol H₂ yalnız 1 mol O₂ harcar; 2 mol O₂'nin 1 molü artar.
16 g CH₄ yandığında (CH₄ + 2O₂ → CO₂ + 2H₂O) kaç gram CO₂ oluşur? (C = 12, O = 16, H = 1)
1. 22
2. 88
3. 44
4. 16
Cevabı göster
Doğru cevap: C) 44
1 mol CH₄'ten 1 mol (44 g) CO₂.