Destanlar bir milletin hayatını derinden etkileyen olayları olağanüstü kahramanlar etrafında anlatan uzun, manzum ya da mensur metinlerdir. Efsaneler ise belirli bir yerin, varlığın ya da olayın ortaya çıkışını açıklayan kısa anlatılardır. İkisi de anonimdir ve kuşaktan kuşağa aktarılır.
1Destan
Doğal destanlar halkın ortak ürünüdür (Oğuz Kağan, Ergenekon, Göç). Yapma destanlar ise bir şair tarafından eski tarzda yazılır. Destanlarda olağanüstü olaylar, kutsal sayılar (40, 7) ve kahramanlık öne çıkar.
2Efsane
Efsaneler bir inanca dayanır ve gerçek bir yer ya da kişiyle ilişkilendirilir. Anlatıcının kim olduğu bilinmez; aynı efsanenin farklı yörelerde farklı biçimleri (varyantları) olabilir.
3Masal ve halk hikâyesiyle farkı
Masalda yer ve zaman belirsizdir (“Bir varmış bir yokmuş”), amaç eğlendirmek ve öğüt vermektir. Halk hikâyesi nazım-nesir karışıktır ve âşıklar tarafından anlatılır. Destan ve efsane ise inanılarak anlatılır.
Çözümlü örnek
Ergenekon Destanı Türklerin dağlarla çevrili bir yerde dört yüz yıl yaşayıp demir dağı eriterek çıkışını anlatır; milletin kurtuluşunu konu aldığı için destandır. “Kız Kulesi” anlatısı ise bir yapının neden o adı taşıdığını açıkladığı için efsanedir.
Baykuşun ipucu: Destanda millet ve büyük olay, efsanede ise yer, nesne ya da varlığın kökeni öne çıkar.
