2. dönem MEB temaları (2) 3. Tema: Dünden Bugüne bu kit 4. Tema: Nesillerin Mirası Anlatmaya bağlı metinler olay, kişi, zaman, mekân ve anlatıcıdan oluşur. Anlatıcının bakış açısı okurun neyi ne kadar bileceğini belirler.
1 Olay örgüsüOlay örgüsü giriş, gelişme ve sonuç bölümlerinden oluşur. Girişte kişiler ve ortam tanıtılır, gelişmede bir sorun ya da çatışma büyür, sonuçta çözülür ya da okura bırakılır. Destan ve halk hikâyelerinde de bu yapı vardır.
2 Kişiler, zaman ve mekânKişiler olayları yaşayan karakterlerdir. Zaman olayların ne zaman ve hangi sırayla geçtiğini gösterir; yazar geçmişe dönerek (geriye dönüş) sırayı bozabilir. Mekân yalnızca olayın yeri değildir; atmosfer kurarak kahramanın ruh hâlini de yansıtır.
3 Anlatıcı ve bakış açısıKahraman anlatıcı birinci kişiyle (“ben”) kendi yaşadığını anlatır. Gözlemci anlatıcı yalnızca dışarıdan görüneni aktarır. Hâkim anlatıcı ise kahramanların iç dünyasını, geçmişini ve geleceğini bilir.
Çözümlü örnek “Ali içinden korktuğunu düşündü ama bunu kimseye söylemedi.” cümlesinde anlatıcı, Ali'nin içinden geçeni bildiği için hâkim (her şeyi bilen) bakış açısıyla anlatmaktadır.
Baykuşun ipucu: Anlatıcıyı bulmak için iki soru sor: “Ben” diyen biri mi anlatıyor? Kahramanın aklından geçenleri biliyor mu?
Kaynak Türk Dili Ve Edebiyatı 10.Sınıf Ders Kitabı 3. Tema: Dünden Bugüne
MEB ders kitabı ve öğretim programı temel alınarak PAM Akademi tarafından özgün olarak hazırlandı. Sakarya'nın 16 ilçesindeki öğrencilere ücretsizdir.
10. sınıf Türk Dili ve Edebiyatı — diğer temalar
Diğer sınıflar: 9. sınıf Türk Dili ve Edebiyatı · 11. sınıf Türk Dili ve Edebiyatı
Soruları puanlı çöz, yanlışların tekrar kutusuna düşsün, açık uçlu cevabını cevap anahtarıyla karşılaştır.
Bu kiti etkileşimli çöz OYSS
Yazılı provası: Çeşme başındaki türkü
Bir öğrencinin öyküsünden: “Dedem, köyün tek çeşmesinin başında her sabah aynı türküyü söylerdi. Şehre taşındıktan yıllar sonra o türküyü bir radyoda duyduğumda, çeşmenin soğuk suyunu yeniden avuçlarımda hissettim.”
1. Metindeki anlatıcıyı ve bakış açısını belirle; cevabını metinden kanıt göstererek açıkla. 2 puan
Puanlama anahtarı 2 puan: Kahraman anlatıcı (birinci kişi) olduğunu “duyduğumda”, “avuçlarımda hissettim” gibi bir ifadeyle kanıtlamak. 1 puan: anlatıcıyı doğru belirleyip kanıt göstermemek. 0 puan: yanlış.
2. Metinde geçmiş ile bugün nasıl birbirine bağlanmıştır? Türkünün bu bağdaki işlevini açıkla. 2 puan
Puanlama anahtarı 2 puan: Radyodaki türkünün anlatıcıyı çocukluğuna götürdüğünü (geriye dönüş, hatırlama) ve türkünün geçmişle bugün arasında köprü kurduğunu açıklamak. 1 puan: yalnızca geçmişe dönüldüğünü söylemek, türkünün işlevini açıklamamak. 0 puan: yanlış.
Cevabını yazıp cevap anahtarıyla karşılaştırmak için kiti etkileşimli aç.
Alıştırma soruları
Kolay 3 soru“Ben o gün sabah erkenden yola çıktım.” cümlesindeki anlatıcı hangisidir?
Hâkim anlatıcı Anlatıcı yoktur Kahraman anlatıcı (birinci kişi) Gözlemci anlatıcı Cevabı göster Doğru cevap: C) Kahraman anlatıcı (birinci kişi)
“Ben” diyerek kendi yaşadığını anlatan kişi kahraman anlatıcıdır.
Olay örgüsünde sorunun ortaya çıkıp büyüdüğü bölüm hangisidir?
Başlık Gelişme Giriş Sonuç Cevabı göster Doğru cevap: B) Gelişme
Gerilim ve çatışma gelişme bölümünde artar.
Hangisi anlatmaya bağlı metinlerin temel unsurlarından biri değildir?
Kafiye Olay Kişi Mekân Cevabı göster Doğru cevap: A) Kafiye
Kafiye şiirin ahenk unsurudur; anlatmaya bağlı metinlerin temel unsuru değildir.
Orta 3 soruAnlatıcı kahramanların düşüncelerini ve duygularını biliyorsa bu hangi bakış açısıdır?
Gözlemci bakış açısı Kahraman bakış açısı Diyalog Hâkim bakış açısı Cevabı göster Doğru cevap: D) Hâkim bakış açısı
Kahramanın iç dünyasını bilmek hâkim anlatıcıya özgüdür.
“Kasabanın tozlu yolları, yıllardır değişmeyen kahvehanesi ve sessiz meydanı…” ifadesi hangi unsuru betimler?
Çatışma Anlatıcı Mekân Zaman Cevabı göster Doğru cevap: C) Mekân
Olayın geçtiği yer ayrıntılarla anlatılmıştır.
Bir öyküde olayların sırasının bozulup geçmişe dönülmesine ne denir?
Betimleme Geriye dönüş Sonuç İç konuşma Cevabı göster Doğru cevap: B) Geriye dönüş
Geriye dönüş, okura geçmişteki bir olayı şimdinin içinde anlatma tekniğidir.
Zor 3 soru“Kapıyı açtı, odaya baktı, sonra hiçbir şey söylemeden çıktı.” cümlesindeki anlatıcı için en doğru ifade hangisidir?
Gözlemcidir; yalnızca görünen davranışları aktarır Hâkimdir; iç dünyayı anlatır Kahraman anlatıcıdır Anlatıcı yoktur Cevabı göster Doğru cevap: A) Gözlemcidir; yalnızca görünen davranışları aktarır
Kahramanın ne düşündüğü verilmemiş, yalnızca hareketleri aktarılmıştır.
Bir hikâyede yağmurlu ve karanlık bir mekânın seçilmesinin işlevi en çok hangisidir?
Mekânın önemi yoktur Okura hava durumu bilgisi vermek Olay örgüsünü sona erdirmek Kahramanın ruh hâlini ve gerilimi destekleyen bir atmosfer kurmak Cevabı göster Doğru cevap: D) Kahramanın ruh hâlini ve gerilimi destekleyen bir atmosfer kurmak
Mekân, okurda duygu uyandıran bir arka plan oluşturur.
Destan ve halk hikâyesini modern öyküden ayıran özellik hangisidir?
Olay içermemeleri Kafiyesiz olmak zorunda olmaları Sözlü gelenekten gelmeleri ve toplumun ortak değerlerini yansıtmaları Anlatıcılarının olmaması Cevabı göster Doğru cevap: C) Sözlü gelenekten gelmeleri ve toplumun ortak değerlerini yansıtmaları
Destan ve halk hikâyeleri kuşaktan kuşağa sözlü olarak aktarılmış, toplumun ortak belleğini taşır.
