Şiirde ahenk ölçü, uyak, redif ve ses tekrarlarıyla sağlanır. Halk şiirinde hece ölçüsü, divan şiirinde aruz ölçüsü kullanılır. Koşma, mani, gazel ve rubai gibi nazım biçimleri dize sayısı ve uyak düzeniyle tanınır.
1Ölçü
Hece ölçüsünde dizelerdeki hece sayısı eşittir; 7, 8 ve 11'li kalıplar yaygındır ve duraklarla bölünür (6+5 gibi). Aruz ölçüsünde hecelerin açık-kapalı (kısa-uzun) olmasına göre kalıplar kurulur.
2Uyak ve redif
Dize sonlarındaki anlamı ve görevi farklı ses benzerliğine uyak (kafiye), aynı görevdeki ek ya da sözcük tekrarına redif denir. Tam uyakta iki, zengin uyakta üç ya da daha çok ses benzerliği vardır.
3Nazım biçimleri
Koşma halk şiirinde dörtlüklerle yazılır, 11'li hece ölçüsüyle kurulur ve aşk, doğa konularını işler. Mani tek dörtlükten oluşur, 7 hecelidir ve aaxa uyaklıdır. Gazel divan şiirinde beyitlerle yazılır; rubai dört dizelik, aaxa uyaklı ve felsefi içeriklidir.
Çözümlü örnek
“Ben yürürüm yane yane / Aşk boyadı beni kane” dizelerinde her dize 8 hecedir (hece ölçüsü). “-ane” sesleri uyaktır. Bu dizeler Yunus Emre'nin ilahisinden alınmıştır.
Baykuşun ipucu: Uyak ile rediği ayırmak için dize sonundaki ekleri ve sözcükleri at; geriye kalan ortak ses uyaktır, atılan ortak ek ya da sözcük rediftir.
