Eski Çağ'da tarıma elverişli nehir boylarında ilk şehir devletleri kuruldu. Mezopotamya'da Sümerler yazıyı buldu, Babil'de Hammurabi kanunları yazıldı. Mısır'da firavun yönetimi ve takvim, Anadolu'da Hititlerin Kadeş Antlaşması gibi gelişmeler öne çıktı.
1Mezopotamya
Dicle ve Fırat arasındaki bölgede Sümerler çivi yazısını buldu, ziguratlar yaptı ve şehir devletleri kurdu. Akadlar ilk merkezî imparatorluğu kurdu. Babil'de Hammurabi yazılı kanunları, Asurlarda Ninova Kütüphanesi öne çıktı.
2Mısır
Nil Nehri'nin taşkınları tarımı ve güneş yılına dayalı takvimi geliştirdi. Firavun hem kral hem tanrı sayılırdı (teokratik yönetim). Hiyeroglif yazı, piramitler ve mumyalama tıp ve geometrinin gelişmesine katkı sağladı.
3Anadolu medeniyetleri
Hititler Anadolu'da güçlü bir devlet kurdu; Mısır ile yapılan Kadeş Antlaşması bilinen ilk yazılı barış antlaşmasıdır. Frigler tarım, Lidyalılar parayı ilk kullanmalarıyla, İyonlar bilim ve felsefedeki gelişmeleriyle tanınır.
4Tarım Devrimi ve yerleşik hayat
Neolitik dönemde insanların tarım yapmaya ve hayvan evcilleştirmeye başlaması Tarım Devrimi olarak adlandırılır. Yerleşik hayatla artı ürün ortaya çıktı; iş bölümü, ticaret, mülkiyet ve yönetim örgütleri gelişti. Anadolu'daki Çatalhöyük erken yerleşik köylere, Göbeklitepe ise tarımdan önce yapılmış anıtsal yapılara örnektir.
Çözümlü örnek
Hammurabi Kanunları'nda “göze göz, dişe diş” ilkesi yer alır ve kanunlar taş bir dikilitaşa yazılmıştır. Yazılı kanunlar, kuralların herkesçe bilinmesini sağlayarak keyfî cezaların önüne geçmeyi amaçlar.
Baykuşun ipucu: Medeniyet sorularında coğrafya (nehir, verimli toprak) ile siyasi ve kültürel gelişme arasındaki bağı kur.
