MEB kazanımları TAR.9.1.2 Farklı kaynaklarla tarihin doğası 1. Dönem 1. Yazılı, 1. Dönem 2. Yazılı TAR.9.1.3 Tarihî bilginin üretilmesi 1. Dönem 1. Yazılı, 1. Dönem 2. Yazılı 1. dönem MEB temaları (2) 1. Ünite: Geçmişin İnşa Sürecinde Tarih bu kit 2. Ünite: Eski Çağ Medeniyetleri Tarihçi geçmişi kaynaklarla inceler. Olay döneminden kalan belge birincil kaynak olabilir; sonradan yapılan araştırma ikincil kaynaktır. Kaynağın amacı ve bağlamı sorgulanır.
1 Kaynağı tanıTarihçi geçmişte yaşananları kaynaklar üzerinden araştırır. Kaynaklar yazılı belgelerden ibaret değildir: sözlü anlatılar, fotoğraflar, ses kayıtları ve arkeolojik nesneler de araştırmaya katkı sağlar. Hangi kaynağın yararlı olduğu, araştırılan soruya bağlıdır. Bir mektup kişisel deneyimi, bir para ise ekonomik ve siyasi özellikleri anlamaya yardımcı olabilir.
2 Birinci ve ikinci elBirinci el kaynak olayın yaşandığı dönemde veya hemen sonrasında oluşmuş özgün kaynaktır. İkinci el kaynak ise daha sonra, önceki kaynaklardan yararlanılarak hazırlanır. O dönemde yazılan asker mektubu ile bugün hazırlanmış tarih araştırması bu ayrımı düşünmek için uygundur. Sınıflandırmayı yaparken belgenin yalnız türüne değil, ne zaman ve nasıl oluştuğuna da bak.
3 Kanıtı sorgulaKaynağın varlığı bütün bilgilerin eksiksiz ve tarafsız olduğu anlamına gelmez. Yazarın amacı, gördükleri ve bilgi sınırları değerlendirilmelidir. Aynı olayla ilgili farklı kaynakları karşılaştırmak, iddiaları sınamaya yardımcı olur. Yazılıda önce kaynağın türünü belirle; sonra o kaynağın hangi soruya cevap verebildiğini ve hangi konuda yetersiz kalabileceğini düşün.
Çözümlü örnek Bir dönemin mektubu birincil; o mektubu inceleyen güncel tarih kitabı ikincil kaynaktır. Birincil olmak, her bilginin otomatik olarak doğru olduğu anlamına gelmez.
Baykuşun ipucu: Birinci el kaynak otomatik olarak hatasız değildir. Türünü belirlemek ile güvenilirliğini değerlendirmek farklı işlemlerdir.
Kaynak Tarih 9.Sınıf Ders Kitabı 1. Ünite: Geçmişin İnşa Sürecinde Tarih · 38–43
MEB ders kitabı ve öğretim programı temel alınarak PAM Akademi tarafından özgün olarak hazırlandı. Sakarya'nın 16 ilçesindeki öğrencilere ücretsizdir.
9. sınıf Tarih — diğer temalar
Diğer sınıflar: 10. sınıf Tarih · 11. sınıf Tarih
Soruları puanlı çöz, yanlışların tekrar kutusuna düşsün, açık uçlu cevabını cevap anahtarıyla karşılaştır.
Bu kiti etkileşimli çöz OYSS
Yazılı provası: 1999 depremini araştırmak
Bir öğrenci 17 Ağustos 1999 Marmara Depremi'nin Adapazarı'na etkilerini araştırıyor. Elinde üç kaynak var: depremi yaşamış dedesiyle yaptığı röportaj, deprem günlerine ait gazete arşivi ve 2024'te çekilmiş bir belgesel.
1. Bu kaynakları birincil ve ikincil olarak sınıflandır; her birinin nedenini yaz. 2 puan
Puanlama anahtarı 2 puan: Dedesinin anlatımını ve dönemin gazetelerini birincil (olay sırasında ya da olayı yaşayanlarca üretilmiş), belgeseli ikincil (sonradan hazırlanmış yorum) olarak gerekçesiyle sınıflandırmak. 1 puan: sınıflandırmayı doğru yapıp gerekçe vermemek ya da bir kaynağı yanlış sınıflandırmak. 0 puan: yanlış.
2. Dedesinin anlatımını kullanırken nelere dikkat etmelidir? İki öneri yaz. 2 puan
Puanlama anahtarı 2 puan: Belleğin yanılabileceğini, anlatımın kişisel bakış içerebileceğini belirterek bilgileri gazete arşivi gibi başka kaynaklarla karşılaştırmayı ve tarih-yer bilgilerini doğrulamayı önermek. 1 puan: yalnızca bir uygun öneri yazmak. 0 puan: yanlış.
Cevabını yazıp cevap anahtarıyla karşılaştırmak için kiti etkileşimli aç.
Alıştırma soruları
Kolay 7 soruAşağıdakilerden hangisi birincil kaynağa örnektir?
Olay hakkında hazırlanmış bir özet Olay sırasında tutulmuş bir günlük Bugün yazılmış bir ders kitabı Bir tarihçinin 2020'de yazdığı makale Cevabı göster Doğru cevap: B) Olay sırasında tutulmuş bir günlük
Birincil kaynak, incelenen dönemde/olay sırasında ortaya çıkan belgedir. Sonradan yapılan yorum ve araştırmalar ikincil kaynaktır.
Tarih biliminin temel inceleme konusu nedir?
Kayaçların oluşumu İnsan topluluklarının geçmişteki faaliyetleri Gezegenlerin hareketleri Canlıların hücre yapısı Cevabı göster Doğru cevap: B) İnsan topluluklarının geçmişteki faaliyetleri
Tarih, insan topluluklarının geçmişini yer ve zaman göstererek inceler.
Hangisi yazılı kaynaktır?
Kitabe (yazıt) Çanak çömlek Silah Mimari kalıntı Cevabı göster Doğru cevap: A) Kitabe (yazıt)
Taşa kazınmış yazılar yazılı kaynaktır; diğerleri yazısız (maddi) kalıntılardır.
Olayları zaman sırasıyla düzenleyen yardımcı bilim hangisidir?
Coğrafya Nümismatik Paleografya Kronoloji Cevabı göster Doğru cevap: D) Kronoloji
Kronoloji, olayların ne zaman ve hangi sırayla gerçekleştiğini belirler.
Eski yazıları okuyup çözen yardımcı bilim hangisidir?
Antropoloji Kronoloji Paleografya Nümismatik Cevabı göster Doğru cevap: C) Paleografya
Paleografya eski el yazmalarını, epigrafi ise kitabeleri inceler.
Paraları inceleyen yardımcı bilim hangisidir?
Diplomatik Nümismatik Epigrafi Etnografya Cevabı göster Doğru cevap: B) Nümismatik
Sikkeler dönemin ekonomisi ve yöneticileri hakkında bilgi verir.
Tarihsel olayların tekrarlanabilirliği için doğru ifade hangisidir?
Tarihsel olaylar laboratuvarda aynen tekrarlanamaz Her olay deneyle tekrarlanabilir Olaylar her yıl aynen tekrarlanır Tarih bir deney bilimidir Cevabı göster Doğru cevap: A) Tarihsel olaylar laboratuvarda aynen tekrarlanamaz
Tarihçi deney yapamaz; kaynakları inceleyerek geçmişi yeniden kurar.
Orta 7 soruBir savaş sırasında yazılmış asker mektubu ile bugün yazılmış araştırma kitabını kaynak türüne göre karşılaştır.
Mektup birincil, araştırma kitabı ikincil kaynaktır. Mektup ikincil, araştırma kitabı birincildir. Kaynakların yazılma dönemi önemsizdir. İkisi de kaynak sayılamaz. Cevabı göster Doğru cevap: A) Mektup birincil, araştırma kitabı ikincil kaynaktır.
Asker mektubu olay döneminden kaldığı için birincil kaynaktır. Bugünkü araştırma kitabı geçmiş kaynakları inceleyerek oluşturulduğundan ikincil kaynaktır.
Bir mektup tarihsel olayın bütün ayrıntılarını tek başına kanıtlar mı?
Evet; her mektup bütün ayrıntıları doğru verir. Hayır; mektuplar hiçbir bilgi taşımaz. Evet; kaynağın varlığı tüm iddiaları kanıtlar. Hayır; bakış açısı sınırlı olabilir, diğer kaynaklarla karşılaştırılır. Cevabı göster Doğru cevap: D) Hayır; bakış açısı sınırlı olabilir, diğer kaynaklarla karşılaştırılır.
Hayır. Mektubun yazarı olayların yalnız bir bölümünü görmüş ve kendi bakış açısıyla aktarmış olabilir. Bilgiler başka bağımsız kaynaklarla karşılaştırılmalıdır.
Tarihçinin kaynağın güvenilirliğini sınaması hangi aşamadır?
Kaynak eleştirisi (tenkit) Sınıflandırma Yazım Kronoloji Cevabı göster Doğru cevap: A) Kaynak eleştirisi (tenkit)
Kaynağın kimin tarafından, ne amaçla ve ne zaman yazıldığı sorgulanır.
Kazıda bulunan bir sikke tarihçiye hangi bilgiyi verebilir?
Kesin nüfus sayısı Halkın bütün düşünceleri Gelecekteki olaylar Dönemin ekonomisi, yöneticisi ve ticaret ağları hakkında ipucu Cevabı göster Doğru cevap: D) Dönemin ekonomisi, yöneticisi ve ticaret ağları hakkında ipucu
Sikke üzerindeki ad, tarih ve bulunduğu yer ticaret ilişkilerine işaret eder.
Geçmiş olayları bugünün değerleriyle yargılama hatasına ne denir?
Tenkit Arşivleme Anakronizm Kronoloji Cevabı göster Doğru cevap: C) Anakronizm
Tarihçi olayları kendi dönemi içinde değerlendirmelidir.
Tarihsel bilginin yoruma açık olmasının nedeni nedir?
Olaylar hiç yaşanmamıştır Kaynaklar sınırlı ve farklı bakış açılarıyla yazılmış olabilir Tarihçilerin hepsi aynı görüştedir Tarih kesin bir deney bilimidir Cevabı göster Doğru cevap: B) Kaynaklar sınırlı ve farklı bakış açılarıyla yazılmış olabilir
Farklı kaynaklar ve yeni bulgular farklı yorumlara olanak verir.
Hangisi sözlü kaynaktır?
Bir olayı yaşamış kişiyle yapılan röportaj Osmanlı arşiv belgesi Mezar taşı yazısı Gazete arşivi Cevabı göster Doğru cevap: A) Bir olayı yaşamış kişiyle yapılan röportaj
Tanıklıklar, anılar ve destanlar sözlü kaynaklar arasındadır.
Zor 7 soruAynı savaşı anlatan iki tarafın kaynakları kayıp sayılarını farklı veriyor. Tarihçi için en uygun yaklaşım hangisidir?
Kendi ülkesinin kaynağını esas almak İki sayının ortalamasını kesin bilgi saymak Kaynakların amacını ve bağlamını sorgulayıp başka kanıtlarla karşılaştırmak Daha eski kaynağı mutlaka doğru kabul etmek Cevabı göster Doğru cevap: C) Kaynakların amacını ve bağlamını sorgulayıp başka kanıtlarla karşılaştırmak
Tarihçi kaynağı kimin, ne amaçla yazdığını sorgular ve farklı kanıtları karşılaştırır. Tek bir kaynağa koşulsuz güvenmek veya mekanik ortalama almak yöntem değildir.
Bir savaşı anlatan iki kaynak var: zafer kazanan hükümdarın sarayında yazılmış övgü metni ve tarafsız bir tüccarın günlüğü. Doğru yaklaşım hangisidir?
Saray metnini resmî olduğu için tek doğru kabul etmek Günlüğü kişisel olduğu için yok saymak İkisini de kullanmamak Övgü metninin amacını dikkate alıp bilgileri günlük ve başka kanıtlarla karşılaştırmak Cevabı göster Doğru cevap: D) Övgü metninin amacını dikkate alıp bilgileri günlük ve başka kanıtlarla karşılaştırmak
Her kaynak bir amaçla yazılır; karşılaştırma ve eleştiri sağlam yorumun temelidir.
Tarihsel olgu ile yorum arasındaki farkı doğru gösteren seçenek hangisidir?
İkisi de yorumdur Olgu ile yorum arasında fark yoktur “İstanbul 1453'te fethedildi” olgu; “Fethin bir çağı kapattığı” yorumdur İkisi de olgudur Cevabı göster Doğru cevap: C) “İstanbul 1453'te fethedildi” olgu; “Fethin bir çağı kapattığı” yorumdur
Olgu kanıtla doğrulanabilir bilgidir; yorum ise olguya yüklenen anlam ve değerlendirmedir.
Yeni bulunan bir belge, uzun süredir kabul gören bir görüşle çelişiyor. Bilimsel tutum hangisidir?
Belge hemen tek gerçek kabul edilir Belge eleştiriden geçirilir, doğrulanırsa görüş yeniden değerlendirilir Belge görmezden gelinir Eski görüş asla değiştirilemez Cevabı göster Doğru cevap: B) Belge eleştiriden geçirilir, doğrulanırsa görüş yeniden değerlendirilir
Tarih bilimi yeni kanıtlarla kendini düzeltir; ama kanıt da eleştiriden geçmelidir.
Tarihçinin olayları neden-sonuç ilişkisiyle açıklamasının amacı nedir?
Olayların birbirini nasıl etkilediğini anlamak Yalnızca tarih ezberlemek Gelecekteki olayları kesin bilmek Olayları süslemek Cevabı göster Doğru cevap: A) Olayların birbirini nasıl etkilediğini anlamak
Neden-sonuç ilişkisi olayları anlamlı bir bütün hâlinde yorumlamayı sağlar.
“Tarih yazımı tarihçinin yaşadığı dönemden etkilenebilir.” ifadesini destekleyen örnek hangisidir?
Tarih kitaplarının hep aynı kalması Arşivlerin kapalı olması Kronolojinin değişmemesi Farklı dönemlerde aynı olay için farklı sorular sorulması ve farklı yorumlar yapılması Cevabı göster Doğru cevap: D) Farklı dönemlerde aynı olay için farklı sorular sorulması ve farklı yorumlar yapılması
Her dönemin ilgileri ve kaygıları geçmişe yöneltilen soruları değiştirir.
Tarihsel araştırmanın aşamaları hangi seçenekte doğru sıralanmıştır?
Eleştiri → yazım → kaynak tarama Kaynak tarama → sınıflandırma → eleştiri → yorum → yazım Yazım → kaynak tarama → yorum Yorum → kaynak tarama → yazım Cevabı göster Doğru cevap: B) Kaynak tarama → sınıflandırma → eleştiri → yorum → yazım
Önce kaynaklar toplanır ve düzenlenir, sonra eleştirilir, yorumlanır ve yazıya geçirilir.
