MEB kazanımları TAR.11.1.2 Lale Devri'nde devlet ve toplumdaki değişim 1. Dönem 1. Yazılı, 1. Dönem 2. Yazılı 1. dönem MEB temaları (2) 1. Ünite: Değişen Dünyada Osmanlı Devleti (1683-1789) bu kit 2. Ünite: Dönüşüm Sürecinde Osmanlı (1789-1908) 1718–1730 arasındaki Lale Devri, Avrupa ile diplomatik ve kültürel temasların arttığı bir dönemdir. İbrahim Müteferrika ve Sait Efendi’nin girişimiyle Osmanlı Türkçesi eser basan matbaa kuruldu.
1 Dönemin çerçevesini kurLale Devri, 1718–1730 arasında III. Ahmed ve Nevşehirli Damat İbrahim Paşa’nın ön planda olduğu dönemdir. Avrupa’yla diplomatik ve kültürel temaslar, şehir hayatındaki değişimler ve çeşitli yenilikler birlikte değerlendirilir. Dönemi yalnız eğlence hayatıyla açıklamak, kitapta ele alınan bilim, kültür ve toplumsal değişimleri gözden kaçırır.
2 Yeniliği etkisiyle eşleştir1727’de İbrahim Müteferrika ve Mehmed Said Efendi’nin girişimiyle kurulan Türk matbaası, eserlerin basılması bakımından önemlidir. Kütüphaneler ve tercüme çalışmaları bilgi dolaşımına katkı sağlar. Avrupa başkentlerine gönderilen geçici elçiler, farklı uygulamaların tanınmasına imkân verir. Bir yeniliğin adını bilmek kadar, hangi alana ve hangi ihtiyaca yönelik olduğunu açıklayabilmek de önemlidir.
3 Tarihsel sonucu ölçülü yorumlaBir kurumun açılması, bütün toplumun hemen aynı biçimde değiştiğini göstermez. Matbaa kurulması tek başına herkesin okuryazar olduğunu kanıtlamaz; eğitim ve erişim gibi koşullar da gerekir. Yazılıda yenilik, alan ve olası etki arasında bağlantı kur. Dönemin özelliklerini anlatırken değişimi bir süreç olarak değerlendir ve kanıtın gösterdiğinden daha geniş bir sonuç çıkarmamaya dikkat et.
Çözümlü örnek Matbaa kitapların çoğaltılmasını kolaylaştırdı; ancak okuryazarlığın bütün topluma hemen yayılması gibi bir sonuç çıkarılamaz.
Baykuşun ipucu: Geçici elçilikleri sonraki dönemlerin sürekli elçilikleriyle karıştırma; yenilik ile topluma yayılmasını ayrı düşün.
Kaynak Tarih 11.Sınıf Ders Kitabı 1. Ünite: Değişen Dünyada Osmanlı Devleti (1683-1789) · 40–60
MEB ders kitabı ve öğretim programı temel alınarak PAM Akademi tarafından özgün olarak hazırlandı. Sakarya'nın 16 ilçesindeki öğrencilere ücretsizdir.
11. sınıf Tarih — diğer temalar
Diğer sınıflar: 9. sınıf Tarih · 10. sınıf Tarih
Soruları puanlı çöz, yanlışların tekrar kutusuna düşsün, açık uçlu cevabını cevap anahtarıyla karşılaştır.
Bu kiti etkileşimli çöz OYSS
Yazılı provası: Matbaa ve Lale Devri
İbrahim Müteferrika'nın matbaası 1729'da ilk kitabını bastı. Lale Devri'nde Avrupa'ya geçici elçiler gönderildi, kâğıt ve kumaş fabrikaları açıldı. Dönem 1730'da Patrona Halil İsyanı ile sona erdi.
1. Matbaanın kuruluşunun Osmanlı kültür hayatına olası iki etkisini açıkla. 2 puan
Puanlama anahtarı 2 puan: İki uygun etki yazmak (kitapların hızlı ve ucuz çoğaltılması, bilgi dolaşımının artması, harita-sözlük gibi eserlerin yayılması vb.). 1 puan: yalnızca bir etki yazmak. 0 puan: yanlış.
2. Lale Devri yeniliklerinin tepkiyle karşılanmasının iki nedenini yaz. 2 puan
Puanlama anahtarı 2 puan: Saray çevresinin lüks harcamalarının halkın ekonomik sıkıntısıyla çelişmesi ve İran cephesindeki başarısızlıklar gibi iki uygun nedeni açıklamak. 1 puan: yalnızca bir neden yazmak. 0 puan: yanlış.
Cevabını yazıp cevap anahtarıyla karşılaştırmak için kiti etkileşimli aç.
Alıştırma soruları
Kolay 6 soruLale Devri hangi yıllar arasını kapsar?
1718–1730 1683–1699 1789–1807 1839–1856 Cevabı göster Doğru cevap: A) 1718–1730
Lale Devri, Pasarofça Antlaşması (1718) ile Patrona Halil İsyanı (1730) arasındaki dönemdir.
Lale Devri'nin padişahı kimdir?
III. Ahmet II. Mahmut III. Selim I. Abdülhamit Cevabı göster Doğru cevap: A) III. Ahmet
Lale Devri III. Ahmet döneminde (1718–1730) yaşanmıştır.
Lale Devri'nin sadrazamı kimdir?
Köprülü Mehmet Paşa Mustafa Reşit Paşa Sokullu Mehmet Paşa Nevşehirli Damat İbrahim Paşa Cevabı göster Doğru cevap: D) Nevşehirli Damat İbrahim Paşa
Dönemin yeniliklerinde İbrahim Paşa'nın etkisi büyüktür.
Lale Devri hangi isyanla sona ermiştir?
Celali İsyanları 31 Mart Olayı Patrona Halil İsyanı Kabakçı Mustafa İsyanı Cevabı göster Doğru cevap: C) Patrona Halil İsyanı
1730'daki Patrona Halil İsyanı dönemi kapatmıştır.
İlk Türk matbaasını kuranlar arasında yer alan kişi kimdir?
Piri Reis İbrahim Müteferrika Kâtip Çelebi Evliya Çelebi Cevabı göster Doğru cevap: B) İbrahim Müteferrika
Matbaa İbrahim Müteferrika ve Sait Efendi'nin girişimiyle kurulmuştur.
Lale Devri'nde İstanbul'da kurulan itfaiye teşkilatının adı nedir?
Tulumbacı Ocağı Nizam-ı Cedid Sekban-ı Cedid Hassa Ordusu Cevabı göster Doğru cevap: A) Tulumbacı Ocağı
Yangınlara karşı Tulumbacı Ocağı kurulmuştur.
Orta 6 soruLale Devri’ndeki bir yeniliği ve olası kültürel etkisini açıkla.
Matbaa, bütün eğitimi gereksiz kıldı. İnternet tüm topluma açıldı. O dönemde kitap yazımı tamamen durdu. Matbaa, eserlerin çoğaltılmasını ve bilgi dolaşımını destekledi. Cevabı göster Doğru cevap: D) Matbaa, eserlerin çoğaltılmasını ve bilgi dolaşımını destekledi.
İbrahim Müteferrika ve Sait Efendi’nin kurduğu matbaa, Türkçe eserlerin basılmasına katkı sağladı. Basılı eserlerin çoğaltılması bilgi dolaşımını destekleyebilir.
Matbaanın kurulması neden tek başına herkesin okuryazar olduğunu göstermez?
Kitap basımı okuryazarlığı ölçen tek veridir. Toplumun bütün üyeleri matbaacı olmak zorundadır. Eğitime ve kitaplara erişim gibi başka koşullar da gerekir. Matbaa açılınca herkes kendiliğinden okumayı öğrenir. Cevabı göster Doğru cevap: C) Eğitime ve kitaplara erişim gibi başka koşullar da gerekir.
Matbaanın varlığı herkesin okuyabildiğini göstermez. Okuryazarlık için eğitime erişim; kitaplardan yararlanmak için de kitaplara ulaşabilme gibi koşullar gerekir.
Lale Devri'nde Avrupa'ya geçici elçiler gönderilmesinin nedeni nedir?
Avrupa'yı fethetmek Kapitülasyonları kaldırmak Ticareti yasaklamak Avrupa'daki gelişmeleri yakından izleme ihtiyacı Cevabı göster Doğru cevap: D) Avrupa'daki gelişmeleri yakından izleme ihtiyacı
Osmanlı ilk kez Avrupa'nın üstünlüğünü kabul edip onu gözlemlemeye başlamıştır.
Matbaada başlangıçta dinî kitap basılmamasının bir nedeni nedir?
Avrupa'nın yasaklaması Dinî çevrelerin ve hattatların tepkisinden kaçınılması Dinî kitap yazılmamış olması Matbaanın yalnızca harita için kurulması Cevabı göster Doğru cevap: B) Dinî çevrelerin ve hattatların tepkisinden kaçınılması
Basıma, dinî kitap basılmaması şartıyla izin verilmiştir.
Lale Devri'ndeki yenilikler daha çok hangi alanda yoğunlaşmıştır?
Kültür ve sanat (mimari, matbaa, kâğıt ve kumaş fabrikaları) Askerî teşkilatta köklü değişiklik Anayasal düzen Tarımda makineleşme Cevabı göster Doğru cevap: A) Kültür ve sanat (mimari, matbaa, kâğıt ve kumaş fabrikaları)
Dönem askerî ıslahattan çok kültürel değişimle öne çıkar.
Lale Devri'nin barış dönemi olarak anılmasının nedeni nedir?
Hiç devlet yönetimi olmaması Bütün komşularla ittifak kurulması Osmanlı'nın Avrupa'ya katılması Pasarofça Antlaşması'ndan sonra büyük savaşlardan uzak durulması Cevabı göster Doğru cevap: D) Pasarofça Antlaşması'ndan sonra büyük savaşlardan uzak durulması
Barış ortamı kültürel faaliyetlere zemin hazırlamıştır.
Zor 6 soruLale Devri'nde Avrupa'ya gönderilen geçici elçiliklerin temel önemi nedir?
Kapitülasyonları tamamen kaldırmak Avrupa'yı yakından gözlemlemek ve izlenimleri aktararak kültürel etkileşimi artırmak Avrupa ile tüm ticareti yasaklamak Toprak genişletmek için savaş ilan etmek Cevabı göster Doğru cevap: B) Avrupa'yı yakından gözlemlemek ve izlenimleri aktararak kültürel etkileşimi artırmak
Örneğin Paris'e giden Yirmisekiz Mehmed Çelebi gözlemlerini sefaretnamede aktarmıştır; bu temaslar mimari, sanat ve yeniliklere ilgiyi artırmıştır.
Lale Devri yeniliklerinin halkın tepkisini çekmesinin nedenlerinden biri nedir?
İtfaiyenin kurulması Barışın sürmesi Saray çevresinin lüks harcamalarının ekonomik sıkıntı çeken halkla tezat oluşturması Matbaanın ucuz kitap üretmesi Cevabı göster Doğru cevap: C) Saray çevresinin lüks harcamalarının ekonomik sıkıntı çeken halkla tezat oluşturması
Lüks yaşam ve İran cephesindeki kayıplar Patrona Halil İsyanı'nı tetiklemiştir.
Lale Devri'ni önceki ıslahat dönemlerinden ayıran özellik nedir?
Geleneğe dönüşün hedeflenmesi Avrupa'nın üstünlüğünün kabul edilip ilk kez Batı'nın örnek alınması Islahatların yalnızca orduda yapılması Hiç yenilik yapılmaması Cevabı göster Doğru cevap: B) Avrupa'nın üstünlüğünün kabul edilip ilk kez Batı'nın örnek alınması
Önceki ıslahatlar eski düzene dönüşü amaçlıyordu; Lale Devri'nde Batı örnek alındı.
Yirmisekiz Mehmed Çelebi'nin Paris Sefaretnamesi neden önemlidir?
Fransız saray, bahçe ve kurumlarını anlatarak Batı'ya ilgiyi artırmıştır Paris'in fethini anlatır İlk anayasayı içerir Kapitülasyonları sona erdirmiştir Cevabı göster Doğru cevap: A) Fransız saray, bahçe ve kurumlarını anlatarak Batı'ya ilgiyi artırmıştır
Sefaretname, Osmanlı'da Avrupa kültürüne dair merakı besleyen önemli bir gözlem metnidir.
Lale Devri'nde kâğıt ve kumaş fabrikalarının açılmasının amacı nedir?
Avrupa'ya silah satmak Tarımı bırakmak Vergileri kaldırmak Dışa bağımlılığı azaltıp yerli üretimi desteklemek Cevabı göster Doğru cevap: D) Dışa bağımlılığı azaltıp yerli üretimi desteklemek
İthal edilen malların yerli üretimi hedeflenmiştir.
Patrona Halil İsyanı'nın sonuçlarından biri hangisidir?
Osmanlı Avrupa'ya savaş açtı Yeniçeri Ocağı kaldırıldı III. Ahmet tahttan indirildi ve İbrahim Paşa öldürüldü Matbaa daha da yaygınlaştı Cevabı göster Doğru cevap: C) III. Ahmet tahttan indirildi ve İbrahim Paşa öldürüldü
İsyan dönemin yöneticilerini tasfiye ederek Lale Devri'ni sona erdirmiştir.
