1683 II. Viyana Kuşatması'nın başarısızlığından sonra Osmanlı Devleti Kutsal İttifak'a karşı uzun savaşlara girdi ve Karlofça Antlaşması'yla (1699) ilk büyük toprak kayıplarını yaşadı. 18. yüzyılda Avusturya ve Rusya ile savaşlar sürdü; Küçük Kaynarca Antlaşması (1774) önemli sonuçlar doğurdu. Aynı dönemde 1755 Lizbon ve 1766 İstanbul depremleri iki toplumda farklı etkiler bıraktı.
1Kayıplar ve geri alma çabaları
Karlofça (1699) ile Macaristan'ın büyük bölümü Avusturya'ya bırakıldı; Osmanlı ilk kez büyük ölçüde toprak kaybetti. Pasarofça (1718) ile kayıplar sürdü. Belgrad (1739) ile Belgrad geri alındı. Bu dönemde Osmanlı askerî ve diplomatik yöntemlerle kayıpları telafi etmeye çalıştı.
2Küçük Kaynarca ve sonuçları
1768–1774 Osmanlı-Rus Savaşı'nın sonunda imzalanan Küçük Kaynarca Antlaşması'yla Kırım bağımsız oldu (1783'te Rusya ilhak etti). Osmanlı ilk kez Müslüman nüfusun yaşadığı bir bölgeyi kaybetti ve savaş tazminatı ödedi. Rusya'nın Ortodokslar adına söz hakkı iddiası ileride iç işlere müdahaleye dönüştü.
31755 Lizbon ve 1766 İstanbul depremleri
1755 Lizbon depremi ardından gelen tsunami ve yangınlarla şehri büyük ölçüde yıktı; Avrupa'da düşünce ve şehircilik tartışmalarını etkiledi, şehir planlı biçimde yeniden kuruldu. 1766 İstanbul depreminde Fatih Camii başta olmak üzere birçok yapı zarar gördü; devlet onarım çalışmalarını örgütledi ve cami yeniden inşa edildi. İki deprem, afetlerin toplumların yönetim ve düşünce dünyasına etkisini karşılaştırmaya imkân verir.
Çözümlü örnek
1739 Belgrad Antlaşması'yla Osmanlı, Fransa'nın arabuluculuğunda Belgrad'ı geri aldı. Ancak 1774 Küçük Kaynarca Antlaşması'yla Kırım bağımsız oldu ve Rusya Ortodoks tebaa üzerinde söz hakkı iddia etmeye başladı; bu, Osmanlı'nın iç işlerine dış müdahalenin kapısını araladı.
Baykuşun ipucu: Antlaşmaları “kazanılan/kaybedilen toprak” ve “uzun vadeli sonuç” olmak üzere iki sütunda karşılaştır.
Kaynak
Tarih 11.Sınıf Ders Kitabı
1. Ünite: Değişen Dünyada Osmanlı Devleti (1683-1789)
