MEB kazanımları BİY.11.1.1 Farklı canlıların uyaranlara tepkileri 1. Dönem 1. Yazılı BİY.11.1.2 Bitkisel hormonlar 1. Dönem 1. Yazılı, 1. Dönem 2. Yazılı BİY.11.1.3 Bitkilerde tropizma ve nasti 1. Dönem 1. Yazılı, 1. Dönem 2. Yazılı 1. dönem MEB temaları (1) 1. Tema: Tepki bu kit Tropizma, uyaranın yönüne bağlı büyüme hareketidir. Nasti hareketinin yönü uyaranın yönüne bağlı değildir. Her tepki yer değiştirme anlamına gelmez.
1 Uyaran ile tepkiyi ayırBitkiler yer değiştirmeden de çevreye tepki verir. Uyaran, ışık veya dokunma gibi etkidir; tepki ise bitkide gerçekleşen değişimdir. Hareketin yönünün uyaranın yönüne bağlı olup olmadığını belirlemek, tropizma ile nastiyi ayırmanın temelidir.
2 Tropizma yönelimdirUyaran yönüne bağlı büyüme hareketi tropizmadır. Uyarana doğru yönelim pozitif, ters yöndeki yönelim negatif adlandırılır. Gövdenin ışığa yönelmesi pozitif fototropizmadır. Köklerin yer çekimine doğru büyümesi pozitif geotropizmaya örnektir. Pozitif sözcüğü yararlı anlamında kullanılmaz.
3 Nasti yön bağımsızdırNasti hareketinde tepkinin yönü uyaranın geldiği yöne göre belirlenmez. Küstümotu yapraklarının dokunmayla kapanması buna örnektir. Bu hareketleri yalnız hızlı veya yavaş olmalarına göre ayırma. Uyaranı, yön bağımlılığını ve verilen bitki örneğini birlikte değerlendir.
4 Farklı canlıların uyaranlara tepkileriTek hücreliler uyarana doğru ya da uyarandan uzağa yer değiştirerek tepki verir; buna taksi denir (öglenanın ışığa yüzmesi fototaksidir). Bitkiler hareket edemez; büyüme yönelimleri (tropizma), turgor değişimiyle olan hareketler (nasti) ve bitkisel hormonlarla tepki verir. Hayvanlar ise sinir sistemi ve hormonlarla hızlı ve koordineli tepkiler oluşturur.
Çözümlü örnek Gövdenin ışığa doğru büyümesi pozitif fototropizmadır. Küstümotunun dokunulunca yapraklarını kapatması nasti örneğidir.
Baykuşun ipucu: Önce sorunun verdiği koşulları belirle. Sonucu seçtikten sonra doğru seçeneğin gerekçesini kendi cümlelerinle açıklamayı dene.
Kaynak Biyoloji Dersi 11.Sınıf Ders Kitabı 1. Tema: Tepki · s. 28–40
MEB ders kitabı ve öğretim programı temel alınarak PAM Akademi tarafından özgün olarak hazırlandı. Sakarya'nın 16 ilçesindeki öğrencilere ücretsizdir.
11. sınıf Biyoloji — diğer temalar
Diğer sınıflar: 9. sınıf Biyoloji · 10. sınıf Biyoloji
Soruları puanlı çöz, yanlışların tekrar kutusuna düşsün, açık uçlu cevabını cevap anahtarıyla karşılaştır.
Bu kiti etkileşimli çöz OYSS
Yazılı provası: Pencere önündeki fide
Bir öğrenci pencere önüne koyduğu fasulye fidesinin gövdesinin birkaç gün içinde pencereye doğru eğildiğini görüyor. Ardından saksıyı yan yatırıyor; bir hafta sonra kökün aşağıya, gövdenin yukarıya doğru büküldüğünü gözlüyor.
1. Gövdenin pencereye doğru eğilmesini tepki türü ve oksin hormonu ile açıkla. 2 puan
Puanlama anahtarı 2 puan: Pozitif fototropizma olduğunu ve oksinin gölgede kalan tarafta birikip hücreleri daha çok uzattığı için gövdenin ışığa doğru büküldüğünü açıklamak. 1 puan: tepki türünü doğru yazıp oksinin rolünü açıklamamak. 0 puan: yanlış.
2. Yan yatırılan saksıda kök ve gövdenin büyüme yönünü tepki türleriyle açıkla. 2 puan
Puanlama anahtarı 2 puan: Kökün yer çekimi yönünde büyümesinin pozitif gravitropizma, gövdenin ters yönde büyümesinin negatif gravitropizma olduğunu yazmak. 1 puan: yalnızca birini doğru açıklamak. 0 puan: yanlış.
Cevabını yazıp cevap anahtarıyla karşılaştırmak için kiti etkileşimli aç.
Alıştırma soruları
Kolay 6 soruBitki kökünün yer çekimi yönünde büyümesi hangi tepkidir?
Fotonasti Pozitif gravitropizma Negatif fototropizma Tigmonasti Cevabı göster Doğru cevap: B) Pozitif gravitropizma
Kök yer çekimi yönüne doğru büyür; uyaranın yönüne bağlı büyüme tropizmadır ve uyarana doğru olduğu için pozitiftir.
Bitkinin ışığa doğru büyümesi hangi tepkidir?
Kemotropizma Pozitif fototropizma Negatif gravitropizma Tigmonasti Cevabı göster Doğru cevap: B) Pozitif fototropizma
Işık (foto) yönüne doğru (pozitif) büyüme hareketidir.
Gövdenin yer çekiminin tersi yönünde büyümesi hangi tepkidir?
Negatif gravitropizma Pozitif gravitropizma Fotonasti Tigmotropizma Cevabı göster Doğru cevap: A) Negatif gravitropizma
Gövde yer çekiminden uzaklaşarak yukarı büyür.
Sarmaşığın bir desteğe sarılarak büyümesi hangi tepkidir?
Fototropizma Hidrotropizma Termonasti Tigmotropizma Cevabı göster Doğru cevap: D) Tigmotropizma
Dokunma (tigmo) uyaranına yönelik büyümedir.
Kökün suya doğru büyümesi hangi tepkidir?
Fotonasti Tigmonasti Pozitif hidrotropizma Negatif fototropizma Cevabı göster Doğru cevap: C) Pozitif hidrotropizma
Su (hidro) yönüne doğru büyümedir.
Hücre uzamasında ve tropizmalarda etkili bitki hormonu hangisidir?
Tiroksin Oksin İnsülin Adrenalin Cevabı göster Doğru cevap: B) Oksin
Oksin hücre uzamasını düzenler; diğer seçenekler hayvan hormonlarıdır.
Orta 7 soruBir bitkinin gövdesinin pencereye doğru büyümesini uyaran ve tepki türüyle açıkla.
Işık; pozitif fototropizma Yer çekimi; negatif fototropizma Su; nasti Dokunma; negatif gravitropizma Cevabı göster Doğru cevap: A) Işık; pozitif fototropizma
Uyaran ışıktır. Gövdenin ışığa doğru yönelerek büyümesi pozitif fototropizmadır.
Küstümotunun yaprak kapanması ile gövdenin ışığa yönelmesi arasındaki temel fark nedir?
İkisi de mutlaka ışık yönüne bağlıdır. Kapanma büyüme yönünü ışığa çevirir. İkisinde de uyaran etkisizdir. Gövde yönelmesi uyaran yönüne bağlıdır; kapanma değildir. Cevabı göster Doğru cevap: D) Gövde yönelmesi uyaran yönüne bağlıdır; kapanma değildir.
Gövdenin ışığa yönelmesi, uyaranın yönüne bağlı büyüme hareketidir. Küstümotunun kapanması ise uyaranın yönüne bağlı olmayan nasti hareketidir.
Fototropizmada oksinin rolü nedir?
Gölgede kalan tarafta birikip hücre uzamasını artırır, gövde ışığa bükülür Işık alan tarafta birikip o tarafı uzatır Işığı soğurur Fotosentezi durdurur Cevabı göster Doğru cevap: A) Gölgede kalan tarafta birikip hücre uzamasını artırır, gövde ışığa bükülür
Gölge tarafı daha çok uzadığı için gövde ışığa doğru eğilir.
Akşam sefası çiçeğinin akşam açılıp sabah kapanması hangi tepkidir?
Fotonasti Fototropizma Gravitropizma Kemotropizma Cevabı göster Doğru cevap: A) Fotonasti
Işık şiddetindeki değişime bağlıdır ama yönü ışığın geldiği yöne bağlı değildir.
Polen tüpünün yumurtalığa doğru büyümesi hangi tepkidir?
Fotonasti Tigmonasti Termotropizma Kemotropizma Cevabı göster Doğru cevap: D) Kemotropizma
Yumurtalıktan salgılanan kimyasallara yönelik büyümedir.
Tropizma ile nasti arasındaki temel fark nedir?
Tropizma yer değiştirmedir İkisi aynıdır Tropizmada tepkinin yönü uyaranın yönüne bağlıdır; nastide değildir Nasti yalnızca köklerde görülür Cevabı göster Doğru cevap: C) Tropizmada tepkinin yönü uyaranın yönüne bağlıdır; nastide değildir
Tropizma yönlü büyüme, nasti yönden bağımsız hareket ya da açılma-kapanmadır.
Öglenanın ışığa doğru yüzmesi hangi tepki türüdür?
Fototaksi Fototropizma Fotonasti Refleks Cevabı göster Doğru cevap: A) Fototaksi
Serbest hareketli canlının yer değiştirerek yönelmesi taksidir.
Zor 6 soruLale çiçeğinin sıcaklık artınca açılıp düşünce kapanması hangi tepkidir ve neden?
Fototropizma; ışık yönüne bağlıdır. Tigmotropizma; dokunma yönüne bağlıdır. Termonasti; tepkinin yönü uyaranın geldiği yöne bağlı değildir. Termotropizma; çiçek ısı kaynağına doğru büyür. Cevabı göster Doğru cevap: C) Termonasti; tepkinin yönü uyaranın geldiği yöne bağlı değildir.
Açılma-kapanma sıcaklığın hangi yönden geldiğine bağlı değildir; bu nedenle nastidir. Uyaran sıcaklık olduğu için termonastidir.
Uzay istasyonunda yetiştirilen fidelerde köklerin rastgele yönlerde büyümesi neyi gösterir?
Köklerin suya yönelmediğini Kökün aşağı yönelmesinde yer çekiminin etkili olduğunu Işığın köklere etki etmediğini Oksinin hiç bulunmadığını Cevabı göster Doğru cevap: B) Kökün aşağı yönelmesinde yer çekiminin etkili olduğunu
Yer çekimi ortadan kalkınca gravitropizma görülmez.
Bir fidenin ucu ışık geçirmeyen bir başlıkla örtülünce ışığa yönelme gözlenmiyor. Çıkarım nedir?
Işığı algılayan bölge gövde ucudur Işık gövdeyi doğrudan büker Kök ışığı algılar Oksin ışıkla yok olur Cevabı göster Doğru cevap: A) Işığı algılayan bölge gövde ucudur
Darwin'in deneyine benzer bu gözlem, uyaranın uçta algılandığını gösterir.
Küstümotunun dokunulduğunda yapraklarını kapatması nasıl açıklanır?
Tigmotropizma; dokunulan yöne büyüme Fotonasti; ışık değişimi Gravitropizma Tigmonasti; yaprak tabanındaki hücrelerde turgor basıncının hızla değişmesi Cevabı göster Doğru cevap: D) Tigmonasti; yaprak tabanındaki hücrelerde turgor basıncının hızla değişmesi
Hızlı tepki büyümeyle değil, hücrelerin su kaybetmesiyle olur; yön uyarana bağlı değildir.
Pencere kenarındaki saksı her gün 180° döndürülürse gövde nasıl büyür?
Yere paralel büyür Hiç büyümez Yaklaşık dik büyür, çünkü ışık yönü sürekli değişir Pencereden uzaklaşır Cevabı göster Doğru cevap: C) Yaklaşık dik büyür, çünkü ışık yönü sürekli değişir
Her gün karşı taraf gölgede kalır; eğilmeler birbirini dengeler.
Sonbaharda yaprak dökümü ve tomurcukların dinlenmeye girmesinde etkili hormon hangisidir?
Sitokinin Absisik asit Oksin Giberellin Cevabı göster Doğru cevap: B) Absisik asit
Absisik asit (etilenle birlikte) dökülme ve dormansiyi destekler; diğerleri büyümeyi teşvik eder.
