10. Sınıf Biyoloji 2. Dönem Yazılı Hazırlık · OYSS · Sakarya
Bu tema şu yazılılarda: 2. Dönem 1. Yazılı (tahmini), 2. Dönem 2. Yazılı (tahmini)
Ekoloji: ekosistem ve enerji akışı
2. dönem MEB temaları (1)
2. Tema: Ekoloji bu kit
Ekosistem canlı (biyotik) ve cansız (abiyotik) bileşenlerden oluşur. Enerji besin zincirinde üreticiden tüketicilere aktarılır ve her basamakta büyük kısmı kaybolur. Maddeler ise döngülerle yeniden kullanılır.
1Ekosistemin bileşenleri
Biyotik bileşenler üreticiler (bitkiler, algler), tüketiciler (otçul, etçil, hepçil) ve ayrıştırıcılardır (bakteri, mantar). Abiyotik bileşenler ışık, sıcaklık, su, toprak ve minerallerdir. Ayrıştırıcılar ölü canlıları parçalayarak maddeleri toprağa geri kazandırır.
2Enerji akışı
Güneş enerjisi fotosentezle üreticilere geçer ve besin zinciri boyunca aktarılır. Her basamakta enerjinin çoğu solunum ve ısı olarak kaybolur; bir üst basamağa yaklaşık %10'u ulaşır. Bu yüzden besin zincirleri kısa olur ve üst basamaklardaki canlı sayısı azdır.
3Madde döngüleri ve insan etkisi
Karbon, su ve azot gibi maddeler canlılar ile çevre arasında döngü hâlinde dolaşır. Fotosentez havadan karbon alır, solunum ve yanma geri verir. Tarım ilaçları gibi parçalanmayan maddeler besin zincirinde yukarı çıktıkça birikir; buna biyolojik birikim denir.
Çözümlü örnek
Ot → çekirge → kurbağa → yılan zincirinde ot üretici, çekirge birincil, kurbağa ikincil, yılan üçüncül tüketicidir. Otlarda 10 000 kJ enerji varsa yılana yaklaşık 10 kJ ulaşır.
Baykuşun ipucu: Enerji sorularında “her basamakta yaklaşık onda biri” kuralını kullan; maddeler döner, enerji akar.
