MEB kazanımları BİY.10.1.3 Fotosentez 1. Dönem 1. Yazılı, 1. Dönem 2. Yazılı 1. dönem MEB temaları (1) 1. Tema: Enerji bu kit Fotosentezde ışık enerjisi organik maddelerin kimyasal bağ enerjisine dönüştürülür. Oksijenli fotosentezde karbondioksit ve su kullanılır, organik madde ve oksijen oluşur.
1 Enerji dönüşümünü anlaFotosentezde ışık enerjisi organik maddelerin yapısında depolanan kimyasal enerjiye dönüştürülür. Işık bir enerji kaynağıdır; organik maddenin karbonu ise karbondioksitten gelir. Bu nedenle enerji kaynağıyla madde kaynağını birbirine karıştırma.
2 Bitkinin aldığı maddelerFotosentez yapan bitkiler su ve mineralleri çoğunlukla kökleriyle alır; karbondioksit organik madde sentezinde kullanılır. Bitkilerin bütün besinlerini topraktan hazır aldığı düşüncesi yanlıştır. Bitkilerin yanı sıra algler ve bazı bakteriler de fotosentez yapabilir.
3 Hızı etkileyen koşullarIşık şiddeti, karbondioksit miktarı, sıcaklık ve su gibi etkenler fotosentez hızını etkiler. Bir etkeni artırmak her zaman sınırsız artış sağlamaz; başka bir etken sınırlayıcı olabilir. Bir grafiği yorumlarken yalnız değiştirilen etkene değil, sabit tutulan koşullara da bak.
Çözümlü örnek Bir yaprağın ışık alması, uygun diğer koşullarda fotosenteze enerji sağlar. Işık enerji kaynağıdır; bitki kütlesinin karbon kaynağı karbondioksittir.
Baykuşun ipucu: Önce sorunun verdiği koşulları belirle. Sonucu seçtikten sonra doğru seçeneğin gerekçesini kendi cümlelerinle açıklamayı dene.
Kaynak Biyoloji Dersi 10.Sınıf Ders Kitabı 1. Tema: Enerji · s. 21–36
MEB ders kitabı ve öğretim programı temel alınarak PAM Akademi tarafından özgün olarak hazırlandı. Sakarya'nın 16 ilçesindeki öğrencilere ücretsizdir.
10. sınıf Biyoloji — diğer temalar
Diğer sınıflar: 9. sınıf Biyoloji · 11. sınıf Biyoloji
Soruları puanlı çöz, yanlışların tekrar kutusuna düşsün, açık uçlu cevabını cevap anahtarıyla karşılaştır.
Bu kiti etkileşimli çöz OYSS
Yazılı provası: Lamba ve su bitkisi
Ezgi, su dolu bir kaba koyduğu su bitkisine lambayı farklı uzaklıklarda tutuyor ve bitkiden bir dakikada çıkan kabarcıkları sayıyor: 10 cm'de 40, 20 cm'de 25, 40 cm'de 8 kabarcık.
1. Deneyin bağımsız ve bağımlı değişkenlerini yaz ve verilerden çıkan sonucu ifade et. 2 puan
Puanlama anahtarı 2 puan: Bağımsız değişkenin lambanın uzaklığı (ışık şiddeti), bağımlı değişkenin kabarcık sayısı (fotosentez hızı) olduğunu yazıp ışık şiddeti azaldıkça fotosentez hızının azaldığı sonucunu belirtmek. 1 puan: değişkenleri ya da sonucu eksik yazmak. 0 puan: yanlış.
2. Kabarcıklar hangi gazdır ve bu gazın kaynağı nedir? 2 puan
Puanlama anahtarı 2 puan: Kabarcıkların oksijen olduğunu ve fotosentezde suyun parçalanmasından kaynaklandığını yazmak. 1 puan: yalnızca gazın adını doğru yazmak. 0 puan: yanlış (örn. karbondioksit).
Cevabını yazıp cevap anahtarıyla karşılaştırmak için kiti etkileşimli aç.
Alıştırma soruları
Kolay 7 soruFotosentezde ortama verilen gaz hangisidir?
Oksijen Karbondioksit Azot Hidrojen Cevabı göster Doğru cevap: A) Oksijen
Oksijenli fotosentezde CO₂ ve su kullanılır; organik madde ile birlikte O₂ açığa çıkar.
Fotosentez bitki hücresinin hangi organelinde gerçekleşir?
Kloroplast Mitokondri Ribozom Lizozom Cevabı göster Doğru cevap: A) Kloroplast
Kloroplast klorofil içerir ve ışık enerjisini kimyasal enerjiye dönüştürür.
Işık enerjisini soğuran temel pigment hangisidir?
Hemoglobin Melanin Keratin Klorofil Cevabı göster Doğru cevap: D) Klorofil
Klorofil özellikle kırmızı ve mavi ışığı soğurur.
Fotosentezin temel ürünleri hangileridir?
Azot ve hidrojen Protein ve yağ Glikoz (organik madde) ve oksijen Karbondioksit ve su Cevabı göster Doğru cevap: C) Glikoz (organik madde) ve oksijen
CO₂ ve su ışık enerjisiyle glikoza dönüşür, O₂ açığa çıkar.
Fotosentez için gerekli temel maddeler hangileridir?
Protein ve su Karbondioksit ve su Oksijen ve glikoz Azot ve oksijen Cevabı göster Doğru cevap: B) Karbondioksit ve su
Bitki CO₂'yi havadan, suyu topraktan alır.
Fotosentez yapan canlılar besin zincirinde hangi konumdadır?
Üretici Birincil tüketici Ayrıştırıcı Etçil Cevabı göster Doğru cevap: A) Üretici
Kendi besinini üreten canlılar besin zincirinin başlangıcıdır.
Fotosentezde açığa çıkan oksijenin kaynağı nedir?
Karbondioksit Glikoz Toprak mineralleri Su molekülleri Cevabı göster Doğru cevap: D) Su molekülleri
Işığa bağlı tepkimelerde su parçalanır ve oksijen açığa çıkar.
Orta 7 soruFotosentezin enerji dönüşümünü ve karbon kaynağını açıkla.
Kimyasal → ışık enerjisi; karbon kaynağı su Isı → ses enerjisi; karbon kaynağı mineral Işık → hareket enerjisi; karbon kaynağı O₂ Işık → kimyasal enerji; karbon kaynağı CO₂ Cevabı göster Doğru cevap: D) Işık → kimyasal enerji; karbon kaynağı CO₂
Fotosentezde ışık enerjisi organik maddelerde depolanan kimyasal enerjiye dönüşür. Bu organik maddelerin karbon kaynağı karbondioksittir.
“Bitkiler bütün besinlerini topraktan hazır alır.” yargısını düzelt.
Bitkiler karbondioksit kullanamaz. Fotosentezde organik madde üretilmez. Bitkiler organik besin üretir; topraktan su ve mineral alır. Bitkiler bütün organik besinini hazır alır. Cevabı göster Doğru cevap: C) Bitkiler organik besin üretir; topraktan su ve mineral alır.
Fotosentez yapan bitkiler organik besinlerini üretebilir. Topraktan su ve mineral alırlar; organik besinlerinin tamamını topraktan hazır almazlar.
Işık şiddeti artırıldıkça fotosentez hızı bir noktadan sonra artmıyor. Olası neden nedir?
Işık hiç etkili değildir Başka bir etken (CO₂, sıcaklık) sınırlayıcı hâle gelmiştir Klorofil tamamen yok olmuştur Bitki ölmüştür Cevabı göster Doğru cevap: B) Başka bir etken (CO₂, sıcaklık) sınırlayıcı hâle gelmiştir
Hız, en kıt olan etkenle sınırlanır (sınırlayıcı faktör).
Fotosentez hızını ölçmek için hangisi kullanılabilir?
Birim zamanda açığa çıkan oksijen miktarı Bitkinin rengi Saksının ağırlığı Toprağın sıcaklığı Cevabı göster Doğru cevap: A) Birim zamanda açığa çıkan oksijen miktarı
Örneğin su bitkisinde dakikadaki kabarcık sayısı sayılabilir.
Sıcaklık çok yükselince fotosentez hızı neden düşer?
Klorofil çoğalır CO₂ artar Işık artar Enzimlerin yapısı bozulur Cevabı göster Doğru cevap: D) Enzimlerin yapısı bozulur
Fotosentez enzimlerle yürür; yüksek sıcaklık enzimlerin yapısını bozar.
Yeşil ışık altında fotosentez hızı neden düşüktür?
Yeşil ışık CO₂'yi yok eder Yeşil ışık suyu buharlaştırır Klorofil yeşil ışığı büyük ölçüde yansıtır, az soğurur Yeşil ışık enerji taşımaz Cevabı göster Doğru cevap: C) Klorofil yeşil ışığı büyük ölçüde yansıtır, az soğurur
Yaprakların yeşil görünmesinin nedeni de yeşil ışığın yansımasıdır.
Fotosentezle oluşan glikoz bitkide nasıl kullanılabilir?
Toprağa verilir Solunumda enerji için veya nişasta ve selüloz yapımında Yalnızca dışarı atılır Oksijene dönüştürülür Cevabı göster Doğru cevap: B) Solunumda enerji için veya nişasta ve selüloz yapımında
Glikoz enerji kaynağıdır; fazlası nişasta olarak depolanır, selüloz hücre duvarını yapar.
Zor 7 soruIşık şiddeti sabitken ortamdaki CO₂ miktarı sıfıra yakın düşürülürse fotosentez hızı için ne beklenir?
Bitki topraktan glikoz alarak telafi eder. Karbon kaynağı azaldığı için organik madde üretimi yavaşlar. Işık olduğu sürece hız hiç değişmez. Oksijen üretimi artar. Cevabı göster Doğru cevap: B) Karbon kaynağı azaldığı için organik madde üretimi yavaşlar.
CO₂ fotosentezin karbon kaynağıdır. Işık yeterli olsa bile CO₂ sınırlayıcı etken hâline gelir ve hız düşer.
Su bitkisi deneyinde lamba uzaklaştırıldıkça çıkan kabarcık sayısı azalıyor. Doğru çıkarım hangisidir?
Işık şiddeti azaldıkça fotosentez hızı azalır Uzaklık arttıkça CO₂ azalır Kabarcıklar karbondioksittir Işık fotosentezi etkilemez Cevabı göster Doğru cevap: A) Işık şiddeti azaldıkça fotosentez hızı azalır
Lamba uzaklaştıkça bitkiye ulaşan ışık azalır; oksijen kabarcıkları azalır.
Fotosentezin ışığa bağlı ve ışıktan bağımsız evreleri için doğru ifade hangisidir?
Işıktan bağımsız evre yalnızca gece olur Işığa bağlı evrede glikoz oluşur İki evre birbirinden tamamen bağımsızdır Işığa bağlı evrede ATP ve NADPH üretilir; ışıktan bağımsız evrede bunlarla CO₂ organik maddeye bağlanır Cevabı göster Doğru cevap: D) Işığa bağlı evrede ATP ve NADPH üretilir; ışıktan bağımsız evrede bunlarla CO₂ organik maddeye bağlanır
İkinci evre ilk evrenin ürünlerine muhtaçtır; “ışıktan bağımsız” gece olduğu anlamına gelmez.
Seralarda ortama CO₂ verilmesinin mantığı nedir?
Bitki CO₂'yi oksijen yerine solur CO₂ ışığın yerine geçer CO₂ sınırlayıcı etken olduğunda artırılması fotosentez hızını yükseltir CO₂ bitkiyi soğutur Cevabı göster Doğru cevap: C) CO₂ sınırlayıcı etken olduğunda artırılması fotosentez hızını yükseltir
Işık ve sıcaklık yeterliyken CO₂ artışı üretimi artırır.
Kemosentez ile fotosentezin temel farkı nedir?
İkisi aynı enerji kaynağını kullanır Kemosentezde enerji ışıktan değil inorganik maddelerin oksidasyonundan sağlanır Kemosentezde organik madde üretilmez Kemosentez yalnızca bitkilerde görülür Cevabı göster Doğru cevap: B) Kemosentezde enerji ışıktan değil inorganik maddelerin oksidasyonundan sağlanır
Bazı bakteriler amonyak, kükürt gibi maddeleri oksitleyerek elde ettikleri enerjiyle besin üretir.
Gün boyunca bir yapraktaki nişasta miktarı ölçülüyor. Hangi değişim beklenir?
Gündüz artar, gece solunum ve taşınma ile azalır Gece artar, gündüz azalır Hiç değişmez Yalnızca öğlen sıfırlanır Cevabı göster Doğru cevap: A) Gündüz artar, gece solunum ve taşınma ile azalır
Gündüz fotosentez üretimi kullanımdan fazladır; gece yalnızca solunum ve taşıma sürer.
Fotosentez ile solunum arasındaki ilişki için doğru ifade hangisidir?
Solunum yalnızca hayvanlarda olur İkisi aynı ürünleri oluşturur Birinin ürünleri diğerinin girdileridir Bitkiler yalnızca fotosentez yapar, solunum yapmaz Cevabı göster Doğru cevap: C) Birinin ürünleri diğerinin girdileridir
Fotosentez glikoz ve O₂ üretir; solunum bunları kullanıp CO₂ ve su üretir.
