MEB kazanımları DKAB.9.1.2 Doğruyu arayan bir varlık olarak insan 1. Dönem 1. Yazılı, 1. Dönem 2. Yazılı 1. dönem MEB temaları (3) 1. Ünite: Allah-İnsan İlişkisi bu kit 2. Ünite: İslam'da İnanç Esasları 3. Ünite: İslam'da İbadetler Bilgiyi değerlendirirken kaynağın güvenilirliği, kanıt ve tutarlılık sorgulanır. Duyular ve akıl bilgi edinmede rol oynar. Duyulan her iddia doğrulanmış bilgi değildir.
1 Doğru bilgi arayışıİnsan kendisini, çevresini ve hayatın anlamını merak eder. Bir bilgiye ulaşmak kadar, o bilginin nereden geldiğini sorgulamak da önemlidir. Tefekkür; varlıklar ve olaylar üzerinde düşünerek anlamaya çalışmayı ifade eder. Duyduğumuz her iddiayı hemen doğru saymak yerine kaynağını ve dayanaklarını incelemek bu arayışın bir parçasıdır.
2 Duyular, akıl ve vahiyDuyular çevremizden bilgi toplamamızı sağlar. Akıl, elde edilen bilgileri karşılaştırıp değerlendirmede ve sonuç çıkarmada kullanılır. Ders kitabının İslamî çerçevesinde vahiy ve peygamberler de insanın anlam, inanç ve ahlak arayışına rehberlik eder; bilgi edinme yalnız duyu ve akılla sınırlı ele alınmaz.
3 Bilgiden sorumluluğaBir gözlem ile o gözlemden çıkarılan sonuç aynı şey değildir. Örneğin bir davranışın belirli bir durumda zarar verdiğini görmek gözlemdir; hangi davranışı tercih edeceğine karar vermek değerlendirme gerektirir. Kitap insanın tercihlerini sorumluluk bilinciyle ilişkilendirir. Yazılıya hazırlanırken kavramları ezberlemekle yetinme; gözlem, akıl yürütme ve rehberlik örneklerini birbirinden ayır.
Çözümlü örnek Bir haberin doğru olup olmadığını anlamak için ilk kaynağına bakmak ve bağımsız güvenilir kaynaklarla karşılaştırmak gerekir.
Baykuşun ipucu: Bilgi kaynaklarını soran bir soruda duyuların gözlem, aklın değerlendirme işlevini ayırt et. Kitabın ele aldığı vahiy boyutunu da unutma.
Kaynak Din Kültürü Ve Ahlak Bilgisi 9.Sınıf Ders Kitabı 1. Ünite: Allah-İnsan İlişkisi · 16–20
MEB ders kitabı ve öğretim programı temel alınarak PAM Akademi tarafından özgün olarak hazırlandı. Sakarya'nın 16 ilçesindeki öğrencilere ücretsizdir.
9. sınıf Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi — diğer temalar
Diğer sınıflar: 10. sınıf Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi · 11. sınıf Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi
Soruları puanlı çöz, yanlışların tekrar kutusuna düşsün, açık uçlu cevabını cevap anahtarıyla karşılaştır.
Bu kiti etkileşimli çöz OYSS
Yazılı provası: Mucize su iddiası
Sosyal medyada “Bu kaynak suyu her hastalığı iyileştirir, hemen paylaşın!” başlıklı bir video binlerce kez paylaşılıyor. Videoda bilgi kaynağı belirtilmiyor.
1. Bu bilgiyi doğru kabul etmeden önce yapılması gereken iki sorgulama adımını açıkla. 2 puan
Puanlama anahtarı 2 puan: İki uygun adım yazmak (kaynağın kim olduğunu araştırmak, bilimsel ve güvenilir kaynaklarla karşılaştırmak, uzmana danışmak, iddianın kanıtını sormak vb.). 1 puan: yalnızca bir adım yazmak. 0 puan: yanlış.
2. Kur'an'ın haberleri araştırma konusundaki öğüdünü (Hucurat, 6) bu durumla ilişkilendir. 2 puan
Puanlama anahtarı 2 puan: Ayetin, güvenilir olmayan birinden gelen haberin araştırılmasını ve yanlış bilgiyle başkalarına zarar verilmemesini öğütlediğini belirtip doğrulanmamış videonun paylaşılmaması gerektiğiyle ilişkilendirmek. 1 puan: ayetin öğüdünü yazıp durumla ilişkilendirmemek. 0 puan: yanlış.
Cevabını yazıp cevap anahtarıyla karşılaştırmak için kiti etkileşimli aç.
Alıştırma soruları
Kolay 7 soruBir bilginin güvenilirliğini anlamak için ilk sorulması gereken hangisidir?
Bilginin kaynağı kimdir ve dayanağı nedir? Kaç kişi beğenmiş? Ne kadar heyecan verici? Ne kadar kısa? Cevabı göster Doğru cevap: A) Bilginin kaynağı kimdir ve dayanağı nedir?
Güvenilirlik kaynağın niteliğine ve kanıta bağlıdır; beğeni sayısı veya heyecan ölçüt değildir.
Bilgiye ulaşmada aklın temel işlevi nedir?
Düşünmek, karşılaştırmak ve sonuç çıkarmak Yalnızca görmek Yalnızca duymak Ezberlemek Cevabı göster Doğru cevap: A) Düşünmek, karşılaştırmak ve sonuç çıkarmak
Akıl duyulardan gelen bilgileri işleyerek yargıya ulaşır.
Duyuların bilgi edinmedeki rolü nedir?
Sonuç çıkarmak Hüküm vermek Kanun koymak Çevreden veri algılamak Cevabı göster Doğru cevap: D) Çevreden veri algılamak
Duyular dış dünyadan gelen uyarıları algılar.
Kur'an'ın ilk inen ayetlerindeki emir hangisidir?
Sus Git Oku Uyu Cevabı göster Doğru cevap: C) Oku
Alak Suresi'nin ilk ayetleri “Oku!” emriyle başlar; bu bilgiye verilen önemi gösterir.
Doğru bilgiye ulaşmada ilk adım nedir?
Kanıt aramamak Kaynağın güvenilirliğini sorgulamak Duyduğunu hemen paylaşmak Çoğunluğa uymak Cevabı göster Doğru cevap: B) Kaynağın güvenilirliğini sorgulamak
Kaynak sorgulanmadan bilgi doğrulanamaz.
Hangisi bilgiyi sorgulamaya örnektir?
“Bu iddianın kanıtı nedir?” diye sormak Her duyduğuna inanmak Hiç soru sormamak Yalnızca başlığı okumak Cevabı göster Doğru cevap: A) “Bu iddianın kanıtı nedir?” diye sormak
Sorgulama, iddianın dayanağını araştırmaktır.
Önyargı nedir?
Kanıta dayalı karar Bilimsel yöntem Gözlem Yeterli bilgi ve kanıt olmadan önceden verilen yargı Cevabı göster Doğru cevap: D) Yeterli bilgi ve kanıt olmadan önceden verilen yargı
Önyargı doğru bilgiye ulaşmanın önündeki engellerdendir.
Orta 7 soruBir sosyal medya iddiasını doğru kabul etmeden önce yapacağın iki kontrolü açıkla.
Sadece beğeni ve paylaşım sayısı Sadece başlığın çarpıcılığı Yalnız paylaşan kişinin fotoğrafı Kaynağın güvenilirliği ve kanıtların tutarlılığı Cevabı göster Doğru cevap: D) Kaynağın güvenilirliği ve kanıtların tutarlılığı
Önce paylaşımın kaynağını ve bu konuda güvenilir olup olmadığını incelerim. Ardından iddianın kanıtını ve başka güvenilir kaynaklarla tutarlılığını kontrol ederim.
Bir nesnenin sıcak olduğunu gözlemlemek ile “bütün nesneler sıcaktır” demek neden farklıdır?
İki ifade tamamen aynı kapsamdadır. Gözlemler hiçbir bilgi vermez. Biri belirli gözlem, diğeri tek gözlemle desteklenemeyen genellemedir. Tek gözlem her zaman evrensel kanıttır. Cevabı göster Doğru cevap: C) Biri belirli gözlem, diğeri tek gözlemle desteklenemeyen genellemedir.
İlk ifade belirli bir nesneye ilişkin gözlemdir. Bütün nesneleri kapsayan ikinci ifade ise tek bir gözlemle doğrulanamayacak kadar geniş bir genellemedir.
İnternetteki bir haberin doğruluğunu kontrol etmenin en uygun yolu nedir?
Yorumlara bakmak Farklı güvenilir kaynaklarla karşılaştırmak Paylaşım sayısına bakmak Başlığı okumak Cevabı göster Doğru cevap: B) Farklı güvenilir kaynaklarla karşılaştırmak
Bağımsız ve güvenilir kaynaklar aynı bilgiyi doğruluyorsa güven artar.
“Hikmet müminin yitik malıdır.” sözünün vurguladığı tutum nedir?
Bilgiyi ve hikmeti nerede bulursa almaya istekli olmak Bilgiyi gizlemek Yalnızca tek bir kaynaktan öğrenmek Bilgiden uzak durmak Cevabı göster Doğru cevap: A) Bilgiyi ve hikmeti nerede bulursa almaya istekli olmak
Yitirilen mal nasıl aranırsa doğru bilgi de öyle aranmalıdır.
Duyuların yanılabileceğine örnek hangisidir?
Ateşin sıcak olması Buzun soğuk olması Gecenin karanlık olması Suya batırılan kalemin kırık görünmesi Cevabı göster Doğru cevap: D) Suya batırılan kalemin kırık görünmesi
Işığın kırılması gözü yanıltır; akıl bu yanılgıyı düzeltir.
Akıl ve duyular birlikte kullanılırsa ne olur?
Yalnızca duyular yeterlidir Akıl duyuları geçersiz kılar Gözlemler akılla değerlendirilerek daha sağlam bilgiye ulaşılır Bilgiye hiç ulaşılamaz Cevabı göster Doğru cevap: C) Gözlemler akılla değerlendirilerek daha sağlam bilgiye ulaşılır
Duyular veri sağlar, akıl yorumlar; ikisi birbirini tamamlar.
Bilgi ile kanaat (görüş) arasındaki fark nedir?
Bilgi kişiseldir Bilgi gerekçe ve kanıta dayanır; kanaat kişisel bir görüştür İkisi aynıdır Kanaat her zaman doğrudur Cevabı göster Doğru cevap: B) Bilgi gerekçe ve kanıta dayanır; kanaat kişisel bir görüştür
Görüşler değerli olabilir ama kanıtlanmadıkça bilgi sayılmaz.
Zor 7 soru“Arkadaşım söyledi, o yalan söylemez; demek ki bu ilaç her hastalığı iyileştirir.” akıl yürütmesindeki temel sorun nedir?
Arkadaşa güvenmek her zaman yanlıştır. Kişiye güven, iddianın kanıtı yerine geçmez; genelleme doğrulanmamıştır. Hiçbir sorun yoktur. Sorun yalnızca cümlenin uzunluğudur. Cevabı göster Doğru cevap: B) Kişiye güven, iddianın kanıtı yerine geçmez; genelleme doğrulanmamıştır.
Arkadaş dürüst olabilir ama yanılabilir de. “Her hastalık” gibi geniş bir genelleme bilimsel kanıt gerektirir.
Sosyal medyada “Bu bitki her hastalığı iyileştirir.” paylaşımını gören öğrencinin en doğru davranışı hangisidir?
Uzman ve bilimsel kaynaklara başvurmak, doğrulanmadan paylaşmamak Hemen paylaşmak Bitkiyi denemek Paylaşanı tanıyorsa doğru kabul etmek Cevabı göster Doğru cevap: A) Uzman ve bilimsel kaynaklara başvurmak, doğrulanmadan paylaşmamak
Sağlıkla ilgili yanlış bilgi zarar verebilir; doğrulanmamış bilgi yayılmamalıdır.
Bilgi ile hikmet arasındaki ilişki için doğru ifade hangisidir?
Hikmet bilgisizliktir İkisi tamamen aynıdır Hikmet yalnızca yaşla gelir Hikmet bilginin doğru, yerinde ve ahlaki biçimde kullanılmasıdır Cevabı göster Doğru cevap: D) Hikmet bilginin doğru, yerinde ve ahlaki biçimde kullanılmasıdır
Bilgi sahibi olmak, onu doğru kullanmayı otomatik olarak sağlamaz.
Kur'an'da sıkça geçen “Akletmez misiniz?” ifadesi neyi vurgular?
Yalnızca ezberi Aklın önemsiz olduğunu İnsanı düşünmeye, sorgulamaya ve akıl yürütmeye davet etmeyi Düşünmeyi yasaklamayı Cevabı göster Doğru cevap: C) İnsanı düşünmeye, sorgulamaya ve akıl yürütmeye davet etmeyi
Kur'an insanı evren ve olaylar üzerine düşünmeye çağırır.
Bir kişinin uzman olmadığı alandaki görüşüne güvenmek neden sorunlu olabilir?
Hiçbir sorun yoktur Uzmanlık bir alanda geçerlidir; başka alanda kanıt gerekir Uzmanlar asla hata yapmaz Her uzman her alanda uzmandır Cevabı göster Doğru cevap: B) Uzmanlık bir alanda geçerlidir; başka alanda kanıt gerekir
Bir doktorun ekonomi hakkındaki görüşü uzmanlık değil kanaattir.
Bilgiyi sorgularken “tutarlılık” ölçütüne örnek hangisidir?
İddianın doğrulanmış diğer bilgilerle çelişip çelişmediğini kontrol etmek İddianın ne kadar ilginç olduğuna bakmak İddiayı yapanın ünlü olması İddianın uzunluğu Cevabı göster Doğru cevap: A) İddianın doğrulanmış diğer bilgilerle çelişip çelişmediğini kontrol etmek
Doğru bilgi, bilinen doğrularla uyum içindedir.
İlmî bilgi ile hurafe arasındaki ayrım için doğru ölçüt hangisidir?
Çok kişinin inanması Bilginin korku uyandırması Bilginin akıl, kanıt ve güvenilir kaynaklarla desteklenmesi Bilginin eski olması Cevabı göster Doğru cevap: C) Bilginin akıl, kanıt ve güvenilir kaynaklarla desteklenmesi
Hurafe dayanaktan yoksundur; yaygınlığı onu doğru yapmaz.
