MEB kazanımları FİZ.10.1.1 Yatay doğrultuda sabit hızlı hareket 1. Dönem 1. Yazılı, 1. Dönem 2. Yazılı 1. dönem MEB temaları (2) 1. Ünite: Kuvvet ve Hareket bu kit 2. Ünite: Enerji Sabit hızlı doğrusal harekette eşit sürelerde eşit yer değiştirmeler olur. Konum değişimi Δx = v × Δt ile hesaplanır. Birim ve yön belirtilmelidir.
1 Konum ve yer değiştirmeKonum, seçilen başlangıç noktasına göre belirlenir. Yer değiştirme son konum ile ilk konumun farkıdır: Δx = xson − xilk. Alınan yol ise hareket boyunca kat edilen toplam uzunluktur. Bir cisim yön değiştirirse bu iki değer aynı olmak zorunda değildir.
2 Sabit hızın anlamıDoğrusal harekette hız sabitse eşit sürelerde eşit yer değiştirmeler olur ve ivme sıfırdır. Hızın büyüklüğü kadar yönü de önemlidir. Δx = v × Δt bağıntısında yön için bir işaret seçilir; doğuyu pozitif seçtiysen batıya hareket negatif hızla gösterilir.
3 Grafikten bilgi çıkarKonum-zaman grafiğinin eğimi hızı verir. Sabit hızlı hareketin bu grafiği doğrudur. Hız-zaman grafiğinde yatay bir çizgi oluşur; grafik altında kalan işaretli alan yer değiştirmeyi verir. Birkaç ölçümün ortalama hızları eşit diye aradaki bütün anlarda hızın sabit olduğunu kesinleştirme.
Çözümlü örnek Doğu yönünde 4 m/s hızla 5 saniye hareket eden cisim 20 metre doğuya yer değiştirir.
Baykuşun ipucu: Önce sorunun verdiği koşulları belirle. Sonucu seçtikten sonra doğru seçeneğin gerekçesini kendi cümlelerinle açıklamayı dene.
Kaynak Fizik Dersi 10.Sınıf Ders Kitabı 1. Ünite: Kuvvet ve Hareket · s. 16–32
MEB ders kitabı ve öğretim programı temel alınarak PAM Akademi tarafından özgün olarak hazırlandı. Sakarya'nın 16 ilçesindeki öğrencilere ücretsizdir.
10. sınıf Fizik — diğer temalar
Diğer sınıflar: 9. sınıf Fizik · 11. sınıf Fizik
Soruları puanlı çöz, yanlışların tekrar kutusuna düşsün, açık uçlu cevabını cevap anahtarıyla karşılaştır.
Bu kiti etkileşimli çöz OYSS
Yazılı provası: Okula bisikletle
Ali evden okula olan 1800 m'lik yolu bisikletle sabit hızla 6 dakikada gidiyor. Okul dönüşü aynı yolu 3 m/s sabit hızla dönüyor.
1. Ali'nin gidişteki hızını m/s cinsinden bul. Birim dönüşümünü göster. 2 puan
Puanlama anahtarı 2 puan: 6 dk = 360 s dönüşümünü yapıp v = 1800 ÷ 360 = 5 m/s bulmak. 1 puan: formülü doğru yazıp birim dönüşümünde hata yapmak. 0 puan: yanlış.
2. Gidiş-dönüş yolculuğunun tamamı için ortalama sürati bul. Neden (5 + 3) ÷ 2 = 4 m/s olmadığını açıkla. 2 puan
Puanlama anahtarı 2 puan: Dönüş süresi 1800 ÷ 3 = 600 s, toplam yol 3600 m, toplam süre 960 s, ortalama sürat 3600 ÷ 960 = 3,75 m/s bulup sürelerin eşit olmadığı için hızların ortalamasının alınamayacağını açıklamak. 1 puan: 3,75 m/s'yi bulup açıklama yapmamak ya da açıklamayı yapıp hesapta hata yapmak. 0 puan: 4 m/s demek.
Cevabını yazıp cevap anahtarıyla karşılaştırmak için kiti etkileşimli aç.
Alıştırma soruları
Kolay 7 soruSabit 5 m/s hızla giden bir bisikletli 20 saniyede kaç metre yol alır?
100 m 4 m 25 m 15 m Cevabı göster Doğru cevap: A) 100 m
Δx = v × Δt = 5 × 20 = 100 m.
Sabit hızlı harekette ivme kaçtır?
Sıfır Sabit ve sıfırdan farklı Sürekli artar Hızla aynıdır Cevabı göster Doğru cevap: A) Sıfır
Hız değişmediği için ivme (hızın değişim oranı) sıfırdır.
72 km/h kaç m/s'dir?
72 m/s 7,2 m/s 36 m/s 20 m/s Cevabı göster Doğru cevap: D) 20 m/s
72 000 m / 3600 s = 20 m/s. Kısa yol: km/h değerini 3,6'ya böl.
100 m'yi 20 s'de sabit hızla koşan bir koşucunun hızı kaçtır?
0,2 m/s 80 m/s 5 m/s 2000 m/s Cevabı göster Doğru cevap: C) 5 m/s
v = Δx/Δt = 100/20 = 5 m/s.
Konum–zaman grafiği yatay bir doğruysa cisim ne yapmaktadır?
Yavaşlamaktadır Durmaktadır Sabit hızla gitmektedir Hızlanmaktadır Cevabı göster Doğru cevap: B) Durmaktadır
Konum değişmiyorsa hız sıfırdır.
Hız–zaman grafiğinin altındaki alan neyi verir?
Yer değiştirmeyi İvmeyi Kütleyi Kuvveti Cevabı göster Doğru cevap: A) Yer değiştirmeyi
Hız × zaman = yer değiştirme; bu çarpım grafikte alana karşılık gelir.
Hız vektörel bir büyüklük olduğu için neyin de belirtilmesi gerekir?
Yalnızca biriminin Renginin Kütlesinin Yönünün Cevabı göster Doğru cevap: D) Yönünün
Vektörel büyüklükler büyüklük ve yönle tam tanımlanır.
Orta 7 soruBir araç doğuya doğru 6 m/s sabit hızla 8 saniye gidiyor. Yer değiştirmesini hesapla.
48 m batı 14 m doğu 0 m 48 m doğu Cevabı göster Doğru cevap: D) 48 m doğu
Yer değiştirme = hız × süre = 6 × 8 = 48 m. Hız doğuya yöneldiği için yer değiştirme 48 metre doğudur.
Bir cismin konumu 0, 2, 4. saniyelerde 3, 9, 15 metredir. İki aralıktaki ortalama hızları bul. Bu ölçümler hızın her an sabit olduğunu kesin gösterir mi?
İlk aralıkta 9 m/s, ikincide 15 m/s. Hız her iki aralıkta sıfırdır. İki aralıkta 3 m/s; her andaki sabitlik kesin değildir. İki aralıkta 6 m/s; hız kesin sabittir. Cevabı göster Doğru cevap: C) İki aralıkta 3 m/s; her andaki sabitlik kesin değildir.
İlk aralıkta (9 − 3)/2 = 3 m/s; ikinci aralıkta (15 − 9)/2 = 3 m/s. Verilen aralıkların ortalama hızları eşittir. Yalnız üç konum ölçümü, aralıklardaki anlık hızın her an sabit olduğunu kesin olarak göstermez.
10 m/s sabit hızla giden araç 2 dakikada kaç metre yol alır?
600 m 1200 m 20 m 120 m Cevabı göster Doğru cevap: B) 1200 m
2 dakika = 120 s. Δx = 10·120 = 1200 m. Birimleri eşitlemeyi unutma.
Aynı yönde giden A (15 m/s) ve B (10 m/s) araçlarından A'nın B'ye göre hızı nedir?
5 m/s, aynı yönde 25 m/s −25 m/s 10 m/s Cevabı göster Doğru cevap: A) 5 m/s, aynı yönde
Aynı yönlü hareketlerde bağıl hız farktır: 15 − 10 = 5 m/s.
Konum–zaman grafiğinde konum 4 saniyede doğrusal olarak 0'dan 20 m'ye çıkıyor. Hız kaçtır?
80 m/s 4 m/s 20 m/s 5 m/s Cevabı göster Doğru cevap: D) 5 m/s
Eğim = Δx/Δt = 20/4 = 5 m/s.
Aralarında 300 m bulunan iki araç birbirine doğru 10 m/s ve 20 m/s hızla gidiyor. Kaç saniyede karşılaşırlar?
15 s 20 s 10 s 30 s Cevabı göster Doğru cevap: C) 10 s
Birbirine yaklaşma hızı 10 + 20 = 30 m/s. t = 300/30 = 10 s.
Alınan yol ile yer değiştirme arasındaki fark nedir?
Yol her zaman sıfırdır Yol izlenen yörüngenin uzunluğu; yer değiştirme ilk ve son konum arasındaki yönlü farktır Her zaman eşittirler Yer değiştirme skaler, yol vektöreldir Cevabı göster Doğru cevap: B) Yol izlenen yörüngenin uzunluğu; yer değiştirme ilk ve son konum arasındaki yönlü farktır
Yol skaler, yer değiştirme vektöreldir; dönüşlü hareketlerde farklı çıkarlar.
Zor 7 soruKonum-zaman grafiği düz doğru olan iki araçtan A'nın doğrusu B'ninkinden daha diktir. Hangisi doğrudur?
A ivmeli hareket yapmaktadır. A'nın hızının büyüklüğü B'ninkinden fazladır. B daha hızlıdır. İki aracın hızı eşittir. Cevabı göster Doğru cevap: B) A'nın hızının büyüklüğü B'ninkinden fazladır.
Konum-zaman grafiğinde eğim hızı verir. Daha dik doğru daha büyük hız demektir. Doğru olduğu için hız sabittir; ivme yoktur.
400 m'lik pistte bir tur atıp başladığı yere dönen öğrencinin yer değiştirmesi ve aldığı yol nedir?
0 m ve 400 m 400 m ve 0 m 400 m ve 400 m 200 m ve 400 m Cevabı göster Doğru cevap: A) 0 m ve 400 m
Son konum ilk konumla aynı olduğundan yer değiştirme sıfırdır; alınan yol 400 m'dir.
100 m uzunluğundaki tren 20 m/s sabit hızla 300 m'lik köprüyü tamamen kaç saniyede geçer?
15 s 5 s 25 s 20 s Cevabı göster Doğru cevap: D) 20 s
Trenin tamamen geçmesi için köprü + tren boyu kadar yol alması gerekir: 400/20 = 20 s.
Bir araç yolun ilk yarısını 20 m/s, ikinci yarısını 30 m/s ile gidiyor. Ortalama sürati kaçtır?
50 m/s 26 m/s 24 m/s 25 m/s Cevabı göster Doğru cevap: C) 24 m/s
Yolun yarısı d olsun: süre d/20 + d/30 = d/12. Ortalama sürat 2d ÷ d/12 = 24 m/s. Hızların ortalaması alınmaz.
Cisim 0–5 s arasında +4 m/s, 5–10 s arasında −4 m/s sabit hızla gidiyor. 10. saniyede başlangıca göre konumu nedir?
−20 m 0 m 40 m 20 m Cevabı göster Doğru cevap: B) 0 m
İlk 5 s'de +20 m, sonraki 5 s'de −20 m yer değiştirir; toplam 0 m.
Akıntı hızı 2 m/s olan nehirde suya göre 3 m/s hızla akıntı yönünde yüzen yüzücünün yere göre hızı kaçtır?
5 m/s 1 m/s 3 m/s 6 m/s Cevabı göster Doğru cevap: A) 5 m/s
Aynı yönlü hızlar toplanır: 3 + 2 = 5 m/s.
Sabit hızla giden bir cismin konum–zaman grafiğinin eğimi negatifse ne söylenir?
Cisim duruyor Cisim hızlanıyor Cisim seçilen pozitif yönün tersine sabit hızla gidiyor Cisim yavaşlıyor Cevabı göster Doğru cevap: C) Cisim seçilen pozitif yönün tersine sabit hızla gidiyor
Eğim hızı verir; negatif eğim hızın yönünün negatif olduğunu gösterir, büyüklük sabittir.
